Miasta
Ciekawostki o Bratysławie
Największe miasto Słowacji
Bratysława jest stolicą i największym miastem Słowacji. Choć należy do najmłodszych stolic na świecie, to historia miasta sięga starożytności. Na każdym kroku widoczne są ślady historii, a w archiwach znajdują się cenne dokumenty, potwierdzające jej średniowieczną świetność. Nazywana często przedsionkiem Wiednia, niesłusznie pozostaje w jego cieniu. Naddunajska metropolia jest nowoczesnym miastem, centrum politycznym, gospodarczym, kulturalnym i naukowym Słowacji.
1
Bratysława jest stolicą i największym pod względem powierzchni i liczby mieszkańców miastem Słowacji. Powierzchnia miasta wynosi 367,5 km2, a liczba mieszkańców ponad 430 tys.
2
Położenie Bratysławy jest nietypowe, peryferyjne, gdyż usytuowana jest na południowo-zachodnich krańcach kraju. Rozpościera się na dwóch brzegach Dunaju, u ujścia Morawy do Dunaju oraz na wzgórzach Małych Karpat. Obejmuje też południową część Niziny Zahorskiej i zachodnią część Niziny Naddunajskiej.
3
Jest jedyną na świecie stolicą graniczącą z dwoma państwami, Austrią i Węgrami. Z Węgrami graniczy na południu, a z Austrią na zachodzie. Leży w odległości około 60 km od Wiednia i około 195 km od Budapesztu.
4
Na terenie dzisiejszej Bratysławy pierwsi osadnicy pojawili się już w epoce kamiennej, ale dopiero Celtowie w II w. p.n.e. założyli nad Dunajem gród. Po nich przyszli Rzymianie, plemiona germańskie, słowiańskie, ale dopiero w 907 roku powstała tu prawdziwa osada o nazwie Brezalauspruch.
5
Od X wieku do 1918 roku Bratysława wchodziła w skład Węgier i nosiła wtedy nazwę Pozsony. Wtedy też król Węgier Stefan I Święty zwany też Węgierskim (pierwszy władca węgierski koronowany na króla) sprowadził tam niemieckich osadników i rozpoczął budowę zamku obronnego.
6
Prawa miejskie zostały nadane Bratysławie w 1291 roku. Stała się miastem królewskim, otoczonym mecenatem i protektoratem króla. Dało to szybki rozwój miasta, które przyjmowało różne nazwy: Preslava, Preszburg, Posonium, Pozsony czy Presporok.
7
W XV wieku król Zygmunt Luksemburczyk uznał Bratysławę za wolne miasto. Zamek obronny został przebudowany i rozbudowany, i pełnił funkcję rezydencji królewskiej.
8
W 1465 roku król Maciej Korwin, człowiek wszechstronnie wykształcony, zainspirowany ideami renesansu, kontaktujący się z pierwszymi włoskimi uczonymi, założył w Bratysławie (wówczas Pozsony) uniwersytet - Universitas Istropolitana. Był to pierwszy uniwersytet założony na terenie obecnej Słowacji.
9
Bratysława (Preszburg) w 1541 roku została stolicą Węgier. Przez 300 lat w gotyckiej katedrze św. Marcina odbywały się koronacje królów węgierskich z dynastii Habsburgów i zwoływano w niej sejmy. Sejm węgierski mieścił się tam aż do 1848 roku.
10
Największy rozkwit miasta przypadł na wiek XVIII, za panowania Marii Teresy Habsburg. Rozbudowano wtedy zamek, założono pierwszy teatr oraz rozpoczęto wydawanie pierwszego czasopisma. Odbywały się tam liczne koncerty i przedstawienia teatralne. Na dworze królewskim koncertowali Mozart i Haydn, który dyrygował orkiestrą dworską.
11
Początek XIX był dla Bratysławy mniej łaskawy, miasto straciło na znaczeniu ze względu na odradzanie się Budy, wojny napoleońskie i pożar zamku, wywołany przez stacjonujące tam wojska austriackie. W końcu wieku nastapiło ożywienie gospodarcze i kulturowe miasta. Powstało wiele secesyjnych i eklektycznych budowli, których część przetrwała do dziś w centrum miasta. Powstała też wtedy kolej podmiejska między Bratysławą (Preszburgiem) a Wiedniem. W Bratysławie zaczęły odżywać tendencje niepodległościowe, wlaśnie stamtąd wywodzi się wielu działaczy narodowych, których osiągnięciem była, m.in. kodyfikacja języka słowackiego.
12
W 1918 roku Bratysława znalazła się w granicach Czechosłowacji, a po II wojnie światowej miasto stało się siedzibą Słowackiej Rady Narodowej. Okres komunizmu przyniósł zniszczenie wielu cennych barokowych budynków w mieście. Zniszczeniu uległa też zabytkowa dzielnica żydowska, położona u stóp zamku.
13
W wyniku podziału Czechosłowacji na Czechy i Słowację w 1993 roku, Bratysława stała się stolicą niepodległej Słowacji. Stała się ośrodkiem władz centralnych, parlamentalnych i naukowych. Stanowi centrum życia kulturalnego i społecznego.
14
Nazwa Bratislava została pierwszy raz użyta przez szturowców (grupę pisarzy, działaczy literackich i społecznych, skupionych wokół Ludovita Stura) po 1844 roku, ale urzędowo przyjęto ją w 1919. W końcu 1918 roku pojawiła się propozycja, aby miasto nazwać Wilson lub Vilsonovo na cześć prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona, jednak pomysł upadł.
