Ludzie

Ciekawostki o Tatarach

Znaleźliśmy 20 ciekawostek na temat Tatarów

Posłańcy na koniach

Tatarzy kiedyś stanowili część Imperium mongolskiego i z tego powodu nazywano ich Mongołami. Rozprzestrzenili się na wiele krajów trafiając także do Polski, gdzie ich nieliczni potomkowie mieszkają do dziś, głównie na Podlasiu. Jako jedyna w Polsce społeczność są muzułmanami i dzięki temu udało im się zachować odrębną kulturę i tożsamość. Na Boże Narodzenie ubierają choinkę i nie pielgrzymują do Mekki, kultywują endogamię i wykazują duże między sobą podobieństwo fizyczne. Przebywając na polskiej ziemi już ponad 600 lat są bardzo przywiązani do polskości, do języka polskiego i polskiej historii, w której oni sami mieli swój udział.
1
Tatarzy są grupą ludów tureckich z Europy wschodniej oraz północnej Azji.
Ludy tureckie (turkijskie, turskie, turańskie) są rodziną ludów o wspólnym pochodzeniu i kulturze. Posługują się językami turkijskiej rodziny językowej (najliczniejsza rodzina wśród języków ałtajskich, obejmująca około 140-150 mln mówiących). Zamieszkują oni rozległe terytoria ciągnące się pasem od Azji Mniejszej przez Kaukaz, Azję Środkową i południową Syberię (Wielki Step), aż po Czukotkę oraz liczne terytoria w Europie Wschodniej, na Bliskim Wschodzie i w Chinach. Ludy tureckie liczą dziś około 150 mln ludzi.
2
Tatarzy wywodzą się z terenów północno-zachodniej Mongolii i rejonu Bajkału.
Weszli oni w skład imperium Czyngis-chana (chan Mongołów, założyciel imperium mongolskiego). Byli częścią wieloetnicznej armii mongolskiej i brali udział w wyprawach na Europę. Dzięki temu określenie "Tatarzy" stało się na zachodzie synonimem Mongołów.
3
Po rozpadzie imperium mongolskiego utworzyli szereg państw w jego zachodniej części.
Były to m.in. Złota Orda, Chanat Astrachański, Chanat Kazański, Chanat Syberyjski, Chanat Krymski.
4
Historycznie termin "Tatarzy" był stosowany do każdego, kto pochodził z rozległego lądu Azji Północnej i Środkowej, jak i utożsamiany z imperium mongolskim.
Początkowo etnonim "Tatar" odnosił się do konfederacji tatarskiej, składającej się z pięciu głównych konfederacji plemiennych (khanlig) na Wyżynie Mongolskiej w XII wieku. Konfederacja została włączona do imperium Mongołów, gdy Czyngis-chan zjednoczył różne plemiona stepowe.
5
Tatarzy rozsiani są po ogromnych obszarach, głównie byłego Związku Radzieckiego.
Dzielą się oni na kilka grup, które często bywają oddzielnymi narodami. Najliczniejszą grupę stanowią Tatarzy Kazańscy zwani Tatarami, zamieszkujący Tatarstan.

Drugą grupę stanowią Tatarzy Krymscy, którzy od XIII wieku zamieszkują Półwysep Krymski. W 1850 r. stanowili oni 77,7% ludności Krymu, dziś jednak liczba ta wynosi nieco ponad 10% mieszkańców półwyspu.
6
Tatarzy krymscy przybyli do Europy wraz z ekspansją Imperium mongolskiego.
Po rozpadzie Złotej Ordy utworzyli Chanat Krymski, obejmujący zasięgiem większość Krymu, południowe obszary dzisiejszej Ukrainy oraz część Kubani. Chanat wielokrotnie najeżdżał i łupił ościenne kraje - Polskę i Rosję, wciągając Turcję w wojny z sąsiadami. To właśnie z tymi Tatarami walczyli Polacy w XVI-XVII w.

W 1783 Chanat krymski został anektowany przez Rosję. Od tego momentu rozpoczął się stopniowy napływ osadników rosyjskich i ukraińskich, w wyniku czego w początkach XX w. Tatarzy stanowili już mniejszość na Krymie.

W 1944 roku pod zarzutem kolaboracji z III Rzeszą niemal cała ludność tatarska została deportowana z Krymu do Uzbekistanu. W 1989 roku nastąpił stopniowy powrót Tatarów na Krym, jednak do tej pory żyje w Uzbekistanie liczna społeczność krymskotatarska.
7
Obecnie na Krymie żyje ponad 270 tys. Tatarów.
Mniejsze grupy mieszkają też na Syberii. Wszyscy Tatarzy są potomkami plemion tworzących Złotą Ordę (historyczne państwo mongolskie, założone około 1240 r. w zachodniej części imperium Czyngis-chana przez jego wnuka Batu-chana).
8
Niewielkie społeczności Tatarów osiedliły się na Litwie i Białorusi, a także w Polsce.
Tatarzy, którzy pierwotnie osiedlili się na początku XIV w. w Wielkim Księstwie Litewskim, to mówiący po turecku Tatarzy Lipkowie. Zamieszkiwali oni okolice Wilna, Troków, Grodna i Kowna. Stamtąd rozprzestrzenili się na inne części Wielkiego Księstwa, które później stało się częścią Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1569 r.

W XVII w. w Rzeczypospolitej mieszkało około 15 tys. Tatarów w 60. wsiach z meczetami. Wszystkim osadnikom tatarskim (okryci oni byli sławą zdolnych wojowników) nadano status szlachty - była to tradycja, która przetrwała do końca XVIII w.
9
Liczne przywileje królewskie, a także autonomia wewnętrzna nadana przez monarchów, pozwalały Tatarom na przestrzeni wieków zachować religię, kulturę i tradycje.
Tatarzy w XIV wieku przyjęli sunnicką wersję islamu. Tatarska wersja islamu różni się nieco od dominującej na Bliskim Wschodzie (głównie ze względu na długotrwałe wpływy katolicyzmu). Pozwolono im zawierać związki małżeńskie z chrześcijanami, co było wówczas rzadkością w Europie. Konstytucja 3 Maja z 1791 r. nadała Tatarom reprezentację w polskim Sejmie.

Chociaż do XVIII w. Tatarzy przyjęli lokalny język, przetrwała religia islamska i wiele tradycji tatarskich (np. składanie ofiar z byków w ich meczetach podczas głównych świąt religijnych). Doprowadziło to do powstania charakterystycznej kultury muzułmańskiej, w której elementy muzułmańskiej ortodoksji zmieszane z tolerancją religijną tworzyły stosunkowo liberalne społeczeństwo - np. kobiety u Tatarów Lipka tradycyjnie miały takie same prawa i status jak mężczyźni i mogły uczęszczać do szkół.
10
W okresie międzywojennym (1920-1939) w Polsce mieszkało około 5500 tatarów, a o niepodległość walczył oddział kawalerii tatarskiej.
Tatarzy zachowali swoją tożsamość kulturową i utrzymywali szereg organizacji tatarskich, m.in. archiwum tatarskie i muzeum w Wilnie.

W czasie II wojny światowej społeczność ta poniosła duże straty, które spotęgowały się jeszcze zmianą granic w 1945 roku. W ich wyniku duża część społeczności tatarskiej znalazła się w Związku Radzieckim.

Szacuje się, że obecnie w Polsce mieszka około 3000 Tatarów, z czego  około 500 zadeklarowało narodowość tatarską. Na terenie naszego kraju znajdują się dwie wioski tatarskie - Bohoniki i Kruszyniany, oraz miejskie gminy tatarskie w Warszawie, Gdańsku, Białymstoku i Gorzowie Wielkopolskim.

Tatarzy w Polsce mają czasami muzułmańskie nazwisko z polską końcówką (np. Ryzwanowicz). Bardziej zasymilowani Tatarzy przyjmują niekiedy nazwisko Tatara lub Tataranowicz lub Taterczyński, co dosłownie oznacza "syn Tatara".

Niewielka społeczność polskojęzycznych Tatarów osiedliła się na Brooklynie w Nowym Jorku na początku XX w.

Najnowsze tematy

Ciekawostki o padalcu zwyczajnym
Choć padalec przypomina węża w rzeczywistości jest beznogą jaszczurką. W toku ewolucji nastąpił u tych zwierząt zanik kończyn ale w szkielecie nadal w ...
Ciekawostki o Florencji
Florencja jest stolicą Toskanii i jej najbardziej zaludnionym miastem. W okresie średniowiecza była jednym z najbogatszych miast tamtej epoki. Wielu n ...
Ciekawostki o Masadzie
Starożytna twierdza położona nad Morzem Martwym była miejscem krwawych walk pomiędzy żydowskimi powstańcami a Rzymianami. Postawa zelotów podczas obro ...
Ciekawostki o wilkach
Wilki zawsze były obecne w ludzkiej kulturze, najczęściej w negatywnym kontekście a jednocześnie fascynowała ich niezależność, siła i wytrwałość. Daw ...
Ciekawostki o tygrysach
Ten jeden z największych drapieżników lądowych jest zwinnym, dobrze skaczącym i świetnie pływającym, samotnie polującym osobnikiem. Zawsze budził groz ...
Ciekawostki o Kosie zwyczajnym
Jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych przedstawicieli drozdowatych. Według szacunków, globalna populacja tych ptaków może wynosić nawet pół mil ...
Ciekawostki o Meksyku
Meksyk jest krajem o bogatej i burzliwej historii. W epoce prekolumbijskiej istniały tu liczne cywilizacje o bardzo nietypowych cechach i zwyczajach. ...
Ciekawostki o Egipcie
Od pierwszego zjednoczenia i uformowania większej państwowości minęło już ponad pięć tysięcy lat, jednak Egipt był zamieszkiwany przez różne plemiona ...

Podobne tematy

Ciekawostki o Indianach
Indianie powszechnie kojarzą się z pióropuszami i tomahawkami, kowbojskimi filmami i książkami Karola Maya. Mało kto kojarzy, że ludzie ci na kontynen ...
Ciekawostki o Aborygenach australijskich
Są najstarszą na świecie grupą etniczną, najstarszą cywilizacją. We współczesnym świecie Aborygeni są postrzegani jako naturalna część krajobrazu Aust ...
Ciekawostki o Romach
Romowie to naród nieterytorialny, nie roszczący sobie prawa do żadnego terytorium. Pochodzą z terytorium Indii i obecnie, tworząc diasporę, zamieszkuj ...
Ciekawostki o ludzie Kayan
Lud ten pochodzi z Mjanmy, choć na te tereny przybył z Mongolii tysiące lat temu. W wyniku konfliktu z reżimem w swoim kraju w latach 80 i 90 XX wieku ...
Ciekawostki o Rosji
Pierwszymi historycznymi władcami ruskimi byli Waregowie. Przybyli oni na ziemie rosyjskie w IX wieku n.e. W roku 1547 powstało cesarstwo rosyjskie, k ...
Ciekawostki o Morzu Martwym
W najniższym miejscu na ziemi można się unosić na powierzchni słonej wody i wylegiwać w leczniczym błocie. W chrześcijańskich pielgrzymach, którzy prz ...
Ciekawostki o Himalajach
Choć w czasach dinozaurów nie było ich jeszcze na Ziemi, dziś są najbardziej wybitnym obszarem górskim na planecie. To tu znajduje się najwięcej ośmio ...
Ciekawostki o Petrze
Na jordańskiej pustyni znajduje się zadziwiająca nekropolia wykuta w skalistych zboczach trudno dostępnych gór. Nawet dzisiaj można do niej dotrzeć ty ...