Zwierzęta

Ciekawostki o oryksie arabskim

Znaleźliśmy 21 ciekawostek na temat oryksa arabskiego

 Śnieżnobiałe piękno, dusza pustyni, bohater legendy o jednorożcu.

Piękne białe antylopy o szlachetnej głowie i pięknych oczach z długimi lekko zakrzywionymi rogami. Znakomicie przystosowane do życia na pustyni w wysokiej temperaturze przy niewielkiej ilości wody, licznie zamieszkiwały tereny Azji Zachodniej. Z powodu intensywnych polowań prawie wyginęły. Uratowane niemalże cudem, dzięki zachowawczej hodowli z kilkoma pozostałymi okazami.

1
Oryks arabski (Oryx leucoryx) jest najmniejszym gatunkiem oryksa.

Oryks jest ssakiem z podrodziny antylop (Antilopinae) w obrębie rodziny  wołowatych (Bovidae). Obejmuje gatunki występujące w Afryce i na Półwyspie Arabskim. Współcześnie, oprócz oryksa arabskiego występują następujące gatunki: oryks pręgoboki, oryks frędzlouchy,  oryks południowy,  oryks szablorogi i oryks gallarum.

2
Niegdyś oryksa arabskiego uznawano za podgatunek oryksa - Oryx gazella.
3
Oryks arabski znany był już starożytnym Egipcjanom.

Wizerunki oryksów odnaleziono w Sakkarze, na fasadzie kaplicy grobowca urzędnika z królewskiej kancelarii w czasach panowania jednego z pierwszych faraonów VI dynastii, usytuowanego obok najstarszej piramidy świata. Głowa boga Setha (młodszy brat Ozyrysa) przedstawiana była jako połączenie oryksa, osła i szakala.

4
Oryks arabski jest narodowym zwierzęciem Omanu, Jordanii, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Kataru i Bahrajnu.

Istnieją sugestie, że zwierzę to mogło być pierwowzorem starożytnej legendy o jednorożcu. Oryks ma jednolite białe umaszczenie a widziany z profilu oraz pewnej odległości, mógł zostać wzięty za stworzenie z pojedynczym rogiem - jego dwa rogi wydają się być jednym. Według innej koncepcji, jeżeli straci jeden z rogów z jakiegokolwiek powodu - róg ten już nigdy nie odrośnie. W pochodzącym z 1486 r. starodruku “Peregrinatio in terram sanctam”, opisującym pielgrzymkę przez Egipt i górę Synaj do Jerozolimy, znajdują się drzeworyty przedstawiające zwierzęta, które napotkano podczas podróży – krokodyle, wielbłądy i jednorożca – najprawdopodobniej oryksa. 

5
Oryks arabski jest najlepiej rozpoznawalnym symbolem dzikiej przyrody na Bliskim Wschodzie.

Jest zwierzęciem, którego wysokość sięga 80 - 100 cm (w kłębie), a waga 70 kg. Ma masywne ciało, grubą szyję i cienkie, wysokie nogi.  Jego umaszczenie jest mleczne, prawie świetlistobiałe, z ciemnymi plamami na głowie i nogach oraz ciemną, delikatną pręgą z boku ciała. Z czaszki wyrastają mu imponujące, lekko zakrzywione, czarne rogi o długości do 60 cm. Na środku szyi, od karku wyrasta mu krótka, stojąca grzywa. Ogon oryksa jest długi i puszysty, przypomina koński, z tą różnicą, że  włos wyrasta ze środka ogona. Piękne oczy oryksa były inspiracją dla wielu poetów świata arabskiego.

6
Oryksy zamieszkują różnorodne, bardzo suche obszary pustynne.

Miejscem ich żerowania są pustynie skaliste i kamieniste tereny piaszczyste, wydmy i ubogie stepy. Prowadzą dzienny tryb życia, zwykle w stadzie do kilkunastu osobników. 

7
Jedynym naturalnym drapieżnikiem oryksa jest wilk.

W walce z wilkami sprzyjają oryksom trudne dla tego drapieżnika warunki, w jakich oryksy zamieszkują.

8
Jak wszystkie antylopy, oryksy są roślinożerne.

Żywią się przede wszystkim trawą, ponadto owocami, bulwami, pędami, pąkami innych roślin, korzeniami i ziołami.

9
Oryksy są w stanie przetrwać w bardzo trudnych warunkach. 

Znoszą długotrwałe susze, bardzo wysokie temperatury i silne wiatry. Mogą przetrwać susze trwające nawet do 6 miesięcy (dla porównania - wielbłąd obejdzie się bez wody przez około 2 tygodnie). Swoje potrzeby są w stanie zaspokajać zlizując rosę z futer zwierząt swojego stada. 

10
W ekstremalnych upałach temperatura ciała oryksów może osiągnąć 46,5 stopni C i spadać w zimne noce do 36 stopni C.

Gdy temperatura wzrasta ponad 40 stopni C, oryks nie poci się,  nie traci wilgoci, aby się ochłodzić. Temperatura jego ciała wzrasta ponad 45 stopni C, a mózg chłodzony jest  krwią, która przechodzi przez sieć naczyń krwionośnych (sieć dziwna), tworzących system w rodzaju chłodnicy samochodowej. Ponadto oryks potrafi kontrolować pracę nerek.

11
Oryks arabski posiada zdolność wykrywania deszczu i podążania w jego kierunku.

Oryksy mają niesamowite zdolności wykrywania wilgoci. Gdy  stwierdzą, że w pobliżu znajduje się zbiornik, mogą iść w jego kierunku przez kilka kilometrów. Gdy uznają, że wkrótce na danym obszarze pojawią się opady atmosferyczne, przemieszczają się do tego miejsca.  Są najbardziej aktywne rano, a za dnia chowają się w cieniu.

12
Stada oryksów są mieszane, składają się z 12 - 18 zwierząt, ale w żyznych dolinach z drzewami i ze sporą osłoną roślinną mogą liczyć do 60 sztuk.

W każdym stadzie jest jeden dominujący samiec, poza  nim są inne, niedojrzałe samce oraz samice. Wewnątrz stada oryksy zachowują się spokojnie, ale nie dotyczy to sezonu godowego, który trwa od maja do grudnia. Wtedy często dochodzi do pojedynków ze względu na samicę. Walki odbywają się przy użyciu rogów - rzadko kończą się rozlewem krwi. Ciąża samic trwa 240 dni, rodzi się jedno ciele, które matka karmi przez 2,5 miesiąca. Dojrzałość płciową oryksy uzyskuj w wieku 2,5 - 3,5 lat. Żyją do ponad 20 lat.

13
Historycznie, oryks arabski żył w większości na Bliskim Wschodzie,  do początku XIX wieku w Palestynie, Synaju, Iraku i Transjordanii istniały duże stada oryksów.

Przez wieki oryksy były elementem środowiska, które rdzennym mieszkańcom umożliwiało przetrwanie. Wykorzystywano je w ograniczonym zakresie - tylko od czasu do czasu polowali na nie Beduini -  dzięki czemu ich populacja utrzymywała się na stałym poziomie.

14
Na początku lat 60 XX wieku liczebność oryksów spadła do 100 - 120 osobników, a w 1972 r. ostatni raz widziano oryksa arabskiego na wolności.

Na oryksy polowano intensywnie ze względu na mięso, a także jako trofeum. W latach 30 XX wieku popularną rozrywką bogatych książąt arabskich były polowania na oryksy z użyciem pojazdów mechanicznych. Budowa nowych dróg pozwalała myśliwym dotrzeć do obszarów wcześniej niedostępnych, ponadto broń myśliwska stała się bardziej zaawansowana - bezpośrednio z samochodu jeden myśliwy mógł strzelać do kilku oryksów jednocześnie. Także nadmierny wypas zwierząt gospodarskich w naturalnym środowisku oryksów oraz ich odławianie do prywatnych kolekcji przyczyniały się do wymierania gatunku. Doprowadziło to do tego, że w 1930 r. nie było już oryksów na terytorium, na którym obecnie znajduje się Izrael.

15
Pozostało tylko kilka oryksów arabskich, które znajdowały się w ogrodach zoologicznych lub było własnością prywatną arabskich szejków.

W 1962 r. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody, Światowy Fundusz Ochrony Przyrody i inne instytucje zaproponowały plan ratowania oryksów. Plan nazwany został “Oryks”. Ogrody zoologiczne w Los Angeles i Phoenix stworzyły z dziewięciu oryksów złowionych na arabskiej pustyni Rub al-Khali i kilku innych z Arabii Saudyjskiej, Kuwejtu i londyńskiego zoo, tzw. “Światowe Stado” i rozpoczęły program hodowlany. Hodowla przebiegała pomyślnie, oryksy trafiały też do innych ogrodów zoologicznych, gdzie również były hodowane. Dało to początek nowym grupom hodowlanym na Półwyspie Arabskim.

16
 Pierwsze oryksy wypuszczono na wolność w Omanie w 1982 r. W 1994 r. populacja ta osiągnęła najwyższy poziom 450 zwierząt.

Oryks arabski przywrócony został w Omanie, Izraelu, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Syrii, Jordanii, Katarze i Bahrajnie. Obecnie w Jordanii, Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Izraelu znajdują się grupy lęgowe tych oryksów. Całkowita populacja gatunku przekroczyła już 2000 i groźba wyginięcia oryksa arabskiego jako gatunku już nie istnieje. Ponadto w niewoli żyje około 6000 osobników.

17
Oryks arabski jest pierwszym gatunkiem, który przeszedł od sklasyfikowania przez światowy autorytet w dziedzinie zagrożonych gatunków - Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody - jako wymarły na wolności do zagrożonego.
18
Wszystkie żyjące obecnie oryksy arabskie pochodzą od zaledwie 1970 zwierząt.
19
W odróżnieniu od innych gatunków oryksów, oryksy arabskie cechuje wyraźna agresywność dorosłych samców wobec człowieka. 

W ogrodzie zoologicznym w Rijadzie, 3 dorosłe samce przetrzymywane są w pomieszczeniu i wypuszczane na zewnątrz tylko w okresie godowym. Zauważono, że gdy pojawią się pracownicy ogrodu, np. w celu wyczyszczenia wybiegu lub złożenia karmy,  samiec oryksa od razu udaje się w to miejsce z wyraźnie agresywnymi zamiarami. Takie zachowanie oryksów utrudnia trzymanie dużej ich liczby na ograniczonych obszarach ogrodu zoologicznego, a przebywanie samców przez większą część roku w pomieszczeniach, bez bezpośredniego dostępu do światła słonecznego, nie jest dla tych zwierząt korzystne. Z tych względów,  ośrodki badawcze na ogół nie trzymają dorosłych samców i przeprowadzają sztuczne zapłodnienie samic. Jednocześnie zauważono, że na dużych obszarach samce, trzymając się stada, z reguły nie atakują ludzi.

20
W roku 1982 r. Oman zgodził się na wprowadzenie części wyhodowanych oryksów na teren Prowincji Centralnej i podjął starania o utworzenie rezerwatu oraz wpisanie go na listę światowego dziedzictwa UNESCO. 

Wpisanie na listę światowego dziedzictwa UNESCO wiąże się z pewnymi zobowiązaniami państwa, które zgłaszają kandydaturę. UNESCO zastrzega sobie prawo do skreślenia obiektu z listy, jeżeli te zobowiązania nie zostały dochowane lub obiekt stracił swoją wartość. Po raz pierwszy skorzystano z tego prawa w 2007 r, właśnie w przypadku rezerwatu oryksa arabskiego, w związku z decyzją władz Omanu o zmniejszeniu obszaru rezerwatu o 90 procent. Ponadto populacja oryksów arabskich na tym terenie zmniejszyła się z 450 do  65 sztuk, co świadczyło o braku właściwego zarządzania obszarem przez lokalne władze.



21
Niektórzy uważają, że róg oryksa ma magiczne lub lecznicze moce i jest z tego względu stosowany w różnego rodzaju zabiegach.

Najnowsze tematy

Ciekawostki o Ojos del Salado
Ojos del Salado to stratowulkan należący do pasma górskiego Andów, położony na granicy Argentyny i Chile. Z wysokością 6891 m n.p.m. zajmuje pozycję n ...
Ciekawostki o Elbrusie
Elbrus jest starym stratowulkanem o niemal symetrycznej budowie. Uznaje się go za uśpiony, gdyż od około dwóch tysięcy lat nie odnotowano jego erupcji ...
Ciekawostki o Cotopaxi
Cotopaxi to jeden z najwyższych czynnych wulkanów. Jest stratowulkanem o niemalże idealnym stożku, który dla rdzennej andyjskiej ludności był zawsze p ...
Ciekawostki o Atakamie
Pustynia Atakama w Chile jest ogromną przestrzenią o marsjańskim krajobrazie. Jest najbardziej suchą niepolarną pustynią na świecie i drugą pod względ ...
Ciekawostki o Montanie
Mottem tego jednego z największych stanów jest "złoto i srebro", ale w przypadku Montany znaczy to znacznie więcej. Oprócz bogatych złóż  mineralnych, ...
Ciekawostki o Marku Grechucie
Marek Grechuta był jedną z największych indywidualności. Był prawdziwym artystą o wielu talentach: piosenkarza, poety, kompozytora, malarza, architekt ...
Ciekawostki o Saharze
Nazwa pustyni wywodzi się z języka arabskiego, gdzie słowo ṣaḥārā oznacza pustynie (rodzaj żeński w liczbie mnogiej). Przynajmniej przez kilka tysięcy ...
Ciekawostki o grzybach
Grzyby występują na całym świecie i rosną w szerokim zakresie siedlisk. Można je spotkać w ekstremalnych środowiskach, takich jak pustynie lub obszary ...

Podobne tematy

Powiązane artykuły