Rośliny
Ciekawostki o słonecznikach
Choć kojarzy się z polskim krajobrazem, pochodzi z odległych krańców świata
Gdyby zapytać ostatniego z Jagiellonów - Zygmunta II Augusta czym jest słonecznik, zapewne podrapał by się po głowie i wzruszył ramionami. Do Europy trafiły dość późno a to dlatego, że pochodzą z kontynentów amerykańskich. Uprawiane dla nasion, oleju lub walorów ozdobnych szybko podbiły stary kontynent. Spożywanie nasion słonecznika niesie ze sobą wiele korzyści zdrowotnych, choć nadmiar może z kolei powodować uczulenia, szybki przyrost masy ciała, problemy z perystaltyką a nawet zatrucie metalami ciężkimi (posiadają dużo kadmu).
1
Słoneczniki to rodzina roślin astrowatych składająca się z około 70 gatunków. Są roślinami jednorocznymi lub bylinami a najpopularniejszym gatunkiem wśród słoneczników jest zdecydowanie słonecznik zwyczajny.
2
Jedynie trzy gatunki słoneczników pochodzą z Ameryki Południowej, pozostałe z Ameryki Środkowej i Ameryki Północnej.
3
Pierwsze uprawy słoneczników zakładano już w roku 2100 p.n.e. na terenach dzisiejszego Meksyku. Stamtąd uprawy szybko rozprzestrzeniły się na północ aż do terytorium południowej Kanady. Do Europy pierwsze sadzonki słoneczników przywieziono na początku XVI wieku.
4
W starożytności słoneczniki uprawiano wyłącznie dla dużych i pożywnych nasion. Pozyskiwać olej zaczęto znacznie później. Obecnie wykorzystuje się go do smażenia, jako zmiękczający składnik kosmetyków czy składnik biopaliwa. Można go uzyskiwać albo za pomocą ekstrakcji chemicznej lub mechanicznej.
5
Olej słonecznikowy po zmieszaniu z olejem napędowym może być używany jako paliwo w silnikach diesla. Paliwa takie nie powinny być jednak wykorzystywane w skrajnie zimnych warunkach. Ze względu na wysoką zawartość tłuszczów nienasyconych olej słonecznikowy ma wyższą lepkość w niskich temperaturach.
6
Najbardziej popularnym spośród słoneczników jest słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus L.). Roślina ta pochodzi z Ameryki Północnej, dorasta do 3 metrów wysokości. Liście słonecznika są szerokie, grubo ząbkowane, szorstkie i przeważnie naprzemianległe. Na szczycie grubej i sztywnej łodygi wyrasta kwiatostan o średnicy około 30 cm.
7
Choć 3 metry wysokości wydaje się dużo jak na roślinę, rekordzista liczył sobie dużo więcej. Najwyższy słonecznik, którego wysokość udało się zweryfikować miał aż 917 cm!
8
To, co często nazywa się kwiatem słonecznika, jest w rzeczywistości kwiatostanem. Zbudowany jest on z wielu małych, pojedynczych, pięciopłatkowych kwiatów. Kwiaty słonecznika tworzą bardzo ciekawy, matematyczny wzór. Każdy kwiat jest położony w stosunku do następnego o 137,5° czyli złoty kąt. Kwiaty tworzą w ten sposób system łączących się spirali, gdzie liczba lewych spirali i prawych są kolejnymi liczbami w ciągu FIbonacciego.
9
W 1979 roku opracowano wzór matematyczny dla generowania spirali słonecznika. Jest on wykorzystywany w grafice komputerowej do generowania obrazów tych roślin.
10
Do prawidłowego wzrostu słoneczniki wymagają dużych ilości promieni słonecznych. Gleba powinna być dobrze zdrenowana i wilgotna, najlepiej pokryta mulczem.
11
Często panuje przekonanie, że kwiatostany słonecznika wykazują heliotropizm (podążają za słońcem). Jest to półprawda, gdyż cechę tę wykazują jedynie młode kwiatostany, dojrzałe pozostają nieruchome i są najczęściej skierowane na wschód. Młody kwiatostan rozpoczyna wędrówkę za słońcem od wschodu, w którego stronę ustawia się każdej nocy. Ich ruch jest zsynchronizowany ze słońcem lecz nie zależy od jego promieni, gdyż kwiatostany wędrują za słońcem nawet w pochmurne dni oraz gdy zostają przeniesione pod sztuczne światło.
12
Ukierunkowanie dojrzałych kwiatostanów na wschód również przynosi korzyści. Dojrzały kwiatostan wcześniej niż inne kwiaty zostaje ogrzany promieniami słonecznymi i przyciąga większą liczbę zapylaczy.
13
Nasiona słonecznika mają działanie prozdrowotne. Spożywanie nasion słonecznika może pomóc obniżyć ciśnienie krwi, poziom cholesterolu, cukru. Redukuje również stany zapalne organizmu. Są bogate w witaminy (E, A, B i C), kwasy fenolowe i flawonoidy. Ich właściwości antyoksydacyjne chronią komórki przed uszkodzeniem. Nasiona słonecznika zawierają bardzo duże ilości witaminy B3.
14
Największym producentem słoneczników jest Ukraina (15 milionów ton rocznie). Kolejnymi pod względem produkcji są: Rosja (13 milionów ton), EU (10 milionów ton), Argentyna (4 miliony ton).
15
Słonecznik jest narodowym kwiatem Ukrainy. Jest również symbolem Towarzystwa Wegańskiego, stanowym kwiatem Kansas i jednym z symboli japońskiego miasta Kitakyushu.
