Ciekawostki o Nikoli Tesli

Był elektrotechnikiem, konstruktorem, wynalazcą i wizjonerem.

Urodził się 10 lipca 1856 roku w Smiljanie (wówczas Cesarstwo Austriackie) w Chorwacji. W miejscowości tej, z okazji 150 rocznicy urodzin wynalazcy, władze chorwackie dokonały otwarcia Centrum Pamięci Tesli, w tym muzeum zaaranżowanego wewnątrz jego odrestaurowanego domu rodzinnego. Obecnie dom Nikoli Tesli wraz z prawosławnym kościołem i pobliskim otoczeniem, tworzą kompleks poświęcony pamięci wynalazcy, z rozmaitymi wystawami na temat jego wynalazków oraz muzeum, gdzie prezentowane są szczegóły z jego życia. Pierwotne Centrum Pamięci zostało zniszczone podczas Operacji Burza w 1995 roku, kiedy to chorwacka armia spaliła dom Tesli i inne części ówczesnego kompleksu. Wszystko zostało odbudowane w 2001 roku, kilka lat przed otwarciem nowego centrum. Na terenie Centrum znajduje się pomnik Nikoli Tesli.

Był synem Milutina Tesli, prawosławnego prezbitera i Georginy Mandić, nazywanej Dziuką, której ojciec także był duchownym prawosławnym. Miała ona talent do wyrobu domowych narzędzi rzemieślniczych i urządzeń mechanicznych oraz umiejętność zapamiętywania serbskich poematów epickich. Dziuka nigdy nie otrzymała formalnego wykształcenia. Nikola zawsze twierdził, że swoją pamięć ejdetyczną (zdolność przywoływania obrazu z pamięci z dużą precyzją przez krótki czas po obejrzeniu go tylko raz) i zdolności twórcze zawdzięczał genetyce i wpływom matki.

Miał trzy siostry: Milkę, Angelinę i Maricę oraz starszego brata o imieniu Dane, który zginął w wypadku konnym, gdy Tesla miał pięć lat.

Rodzina przeprowadziła się do pobliskiego Gospicia, gdzie ojciec został proboszczem. Tam Tesla ukończył szkołę podstawową i gimnazjum. W 1870 roku zamieszkał w Karlovacu, aby móc uczęszczać do szkoły średniej w Wyższym Gimnazjum Realnym, gdzie zajęcia odbywały się w języku niemieckim. Tesla zafascynowany był zajęciami z fizyki, a zwłaszcza pokazami z elektryczności, o których mówił "tajemnicze zjawisko" i bardzo chciał "poznać więcej tej cudownej siły".

Oczywiście budziło to niedowierzanie nauczycieli, którzy uważali, że oszukuje. Jednak edukację przewidzianą na cztery lata skończył w trzy.

Był przykuty do łóżka przez dziewięć miesięcy i wielokrotnie był bliski śmierci. Ojciec, który chciał widzieć syna w roli kapłana, w trakcie jego choroby obiecał, że jeśli tylko wyzdrowieje, pośle go do najlepszej szkoły inżynierskiej.

Będąc tam polował i kontemplował przyrodę. Stwierdził wtedy, że kontakt z naturą uczynił go silniejszym, zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Będąc tam przeczytał wiele książek, zwłaszcza Marka Twaina, i jak później mówił, pomogły mu one w cudowny sposób wyzdrowieć z wcześniejszej choroby.

Na pierwszym roku nigdy nie opuszczał wykładów, zdobywał najwyższe oceny i zdał dziewięć egzaminów (dwa razy więcej, niż to było wymagane). Fascynowały go zwłaszcza wykłady z elektryczności, wygłaszane przez profesora Jakoba Poschla. Założył też serbski klub kulturalny. Otrzymał list od dziekana wydziału technicznego do ojca, w którym było napisane: "Pański syn jest gwiazdą pierwszej rangi".

Ojciec nie doceniał jego sukcesów i ciężkiej pracy, a po jego śmierci w 1879 roku Nikola znalazł plik listów wysłanych do rodziców przez wykładowców, którzy ostrzegali, że jeśli nie zostanie usunięty ze szkoły, to umrze z przepracowania.

Przegrywał swoje kieszonkowe i pieniądze na czesne - grał w bilard. Gdy nadszedł czas egzaminów, nie był do nich przygotowany i poprosił o przedłużenie terminów, ale mu odmówiono. Nie otrzymał ocen za ostatni semestr trzeciego roku i nigdy nie ukończył studiów. Opuścił Graz i zerwał kontakty z rodziną, aby ukryć fakt porzucenia studiów. Jego przyjaciele obawiali się, że popełnił samobójstwo, rzucając się do pobliskiej rzeki Mur. Przeniósł się do Mariboru, gdzie pracował jako rysownik za 60 florenów miesięcznie, a wolny czas spędzał na graniu w karty z miejscowymi na ulicach.

Ojciec przyjechał do Mariboru i błagał syna o powrót do domu, ale ten nie zgodził się. Wkrótce został zatrzymany przez policję za brak pozwolenia na pobyt i zawrócony do Gospicia. Gdy w kwietniu tego roku zmarł w wieku sześćdziesięciu lat jego ojciec, Nikola zatrudnił się w swojej starej szkole w charakterze nauczyciela. Finansowa pomoc przyszła od rodziny, dwóch wujów Nikoli zebrało dostateczną kwotę, aby mógł wyjechać do Pragi i podjąć tam studia.

Przeszkodą w podjęciu nauki była też nieznajomość greki, jako przedmiotu wymaganego i języka czeskiego, którego znajomość też była wymagana. Tesla uczęszczał na wykłady z filozofii jako wolny słuchacz, nie otrzymując ocen.

Jednak firma była jeszcze w fazie organizacyjnej, dlatego zatrudnił się początkowo w Centralnym Biurze Telegraficznym w charakterze rysownika. W ciągu kilku miesięcy firma zaczęła działać i Tesla otrzymał stanowisko głównego elektryka. Podczas swojej pracy dokonał wielu ulepszeń w wyposażeniu Stacji Centralnej, twierdził, że udoskonalił wzmacniacz telefoniczny, który nigdy nie został opatentowany ani opisany.

Szybko zdobył tam opinię człowieka, który może rozwiązać każdy problem, ale gdy za jego pracę i pomysłowość nie został należycie wynagrodzony finansowo, złożył wymówienie i wyjechał do Stanów Zjednoczonych, aby spotkać się z Edisonem.

Dzięki znakomitym rekomendacjom z Europy, został zatrudniony w laboratorium Edisona i choć początkowo nie był zadowolony ze swojej pracy, szybko zaprezentował swoje umiejętności i otrzymał awans. Edison zlecił mu także doprowadzenie do poprawy wydajności generowanie prądu w elektrowniach Thomasa A. Edisona. Zaproponował mu kwotę 50 tys, dolarów, jeśli wydajność elektrowni wzrośnie o 50%.

Zaproponował też Edisonowi przejście w jego elektrowniach na produkcję prądu przemiennego (wytwarzały one prąd stały), co pozwoliłoby poprawić ich wydajność o kolejne 50%. Edison (do dziś nie wiadomo dlaczego) nie akceptował prądu przemiennego, nie zapłacił Tesli należytego wynagrodzenia, wobec czego zrezygnował on z pracy.

W czasie kopania rowów nawiązał kontakt z właścicielami Western Union Telegraph Company, którzy pomogli mu założyć Tesla Electric Light Company.

Stworzył też projekty urządzeń zasilanych bezpośrednio prądem przemiennym, takie jak świetlówka i silnik elektryczny. Z pomocą George'a Westinghouse'a (amerykański przedsiębiorca, inżynier, wynalazca) zbudował pierwszą elektrownię prądu przemiennego i linię przesyłową, która zasiliła oparte na świetlówkach oświetlenie wszystkich stacji kolejowych Western Union na północnym wschodzie USA.

Instalacje Tesli zaczęły przejmować rynek produkcji i przesyłu prądu elektrycznego w USA, a władze General Electric wymusiły na Tesli sprzedaż patentów na urządzenia prądu przemiennego. Edison został zmuszony do przejścia wszystkich jego elektrowni na nowy system.

W 1887 roku, Tesla wraz z dwoma wspólnikami założył firmę Tesla Electric Company. W swoim laboratorium pracował nad ulepszeniem i rozwojem nowych typów silników elektrycznych, generatorów i innych urządzeń.

Wspólnicy Tesli wynegocjowali umowę licencyjną z  Westinghouse'em na silnik indukcyjny wielofazowy Tesli i projekty transformatorów za 60 tys. USD w gotówce i akcjach oraz honorarium z wysokości 2,50 USD od mocy równej konia mechanicznego wyprodukowanych silników. Westinghouse zatrudnił Teslę na okres roku za miesięczne uposażenie 2 tys. USD, jako konsultanta w laboratoriach Pittsburgha Westinghouse Electric & Manufacturing Company.

Tesla cały czas pracował nad swoimi projektami, które również popularyzował w trakcie wykładów prowadzonych w Ameryce i Europie. Pracował m.in. nad łodzią sterowaną za pomocą pilota.

Już w 1893 roku przepowiedział nadejście bezprzewodowej komunikacji. Opracował wiele urządzeń, które służyć miały do bezprzewodowego przesyłania prądu. Proponował także wybudowanie "bezprzewodowej fabryki" zdolnej do przekazywania na odległość wiadomości, a także raportów dotyczących bieżących wydarzeń i pogody.

Patent na urządzenie przesyłające fale dźwiękowe opracował w 1900, jednak ubiegł go w tym pomyśle Marconi. Tesla walczył z nim o patent na radio argumentując, że wynalazek Marconiego wykorzystuje bez jego zgody wcześniej opatentowaną przez Teslę cewkę. Długi proces sądowy doprowadził Teslę do bankructwa. Ostatecznym ciosem było przyznanie Marconiemu Nagrody Nobla za skonstruowanie radia, mimo stosowania przez niego rozwiązań stworzonych przez Teslę. Tesla odwoływał się do sądu najwyższego USA i ostatecznie odwołanie zostało uwzględnione przez sąd i proces wygrany ale dopiero po śmierci Tesli .

W 1901 roku opatentował odbiornik wolnej energii nazywany Aparatem do Wykorzystywania Energii Promienistej. Patent odnosi się do Słońca, jak i innych źródeł energii promienistej, jak promienie kosmiczne.

Jako przyczynę zgonu podano zakrzep tętnicy wieńcowej. Zmarł w Nowym Jorku, w apartamencie nr 3327 w hotelu New Yorker. Zwłoki Tesli zostały znalezione przez pokojówkę, która weszła do pokoju naukowca ignorując wywieszkę na drzwiach "nie przeszkadzać". Siostrzeniec Tesli, Sava Kosanović wszedł do tego pokoju następnego dnia po odkryciu zwłok i stwierdził, że zniknęły zapiski naukowe wuja i jego czarny notatnik z kilkuset stronami, w tym z niektórymi podpisanymi "Sprawy rządowe". Wkrótce wszystkie jego przedmioty zostały skonfiskowane przez Alien Property Custodian (urząd ds. własności należącej do cudzoziemców), mimo iż był pełnoprawnym obywatelem Stanów Zjednoczonych.

W pogrzebie uczestniczyło ponad 2000 osób. Ciało Tesli zostało skremowane, a jego prochy zabrane do Belgradu w 1957 roku i obecnie znajdują się w Muzeum Nikoli Tesli.

W 1915 roku w raporcie Agencji Reutera pojawiła się informacja o Nagrodzie Nobla dla Tesli i Edisona, ale niebawem wiadomość ta została zdementowana. Nagrodę dostali inni naukowcy. Biografowie Tesli twierdzą, że ani Edison ani Tesla nie otrzymali Nagrody Nobla z powodu ich wzajemnej wrogości. Obaj starali się pomniejszyć wzajemne dokonania i tym samym prawo do nagrody. Obaj oświadczyli ponad to, że nagrody nie odbiorą, jeśli konkurent dostanie ją pierwszy i na pewno się nią nie podzielą.

Największym jego osiągnięciem było znalezienie praktycznego zastosowania dla prądu przemiennego. Tesla skonstruował wielofazowy silnik elektryczny, w którym wykorzystał własności tego prądu do stworzenia efektu wirującego pola magnetycznego, wprowadzającego urządzenie w ruch obrotowy. Sam prąd przemienny umożliwiał przesyłanie energii na duże odległości dzięki zastosowaniu transformatorów podnoszących napięcie. Przeciwnicy Tesli (zwolennicy Edisona, a tym samym prądu stałego) uważali, że zastosowanie prądu przemiennego niesie większe zagrożenie dla życia. Oba systemy stosowane były równolegle jeszcze w okresie międzywojennym.

Dzięki temu wynalazkowi Teslę nazwano "władcą piorunów". Cewka ta jest rodzajem powietrznego transformatora, w którym obydwa uzwojenia pracują na tej samej, wysokiej częstotliwości rezonansowej. Pozwala to na uzyskanie bardzo wysokich napięć elektrycznych, mierzonych nawet milionami woltów. Urządzenie może generować bardzo widowiskowe wyładowania elektryczne. Efekty te zaczęli wykorzystywać twórcy filmów fantastycznonaukowych i filmów grozy.

Wykorzystał tutaj możliwości transformatora rezonansowego do generowania silnego, zmiennego pola elektromagnetycznego, dzięki czemu można było przesyłać energię elektryczną na niewielkie odległości. Nie udało mu się spełnić swojego największego marzenia o bezprzewodowym przesyłaniu energii na duże odległości. Wymyślone przez Teslę rozwiązania wykorzystywane są dziś w urządzeniach, z których korzystamy na co dzień (ładowarki bezprzewodowe do telefonów komórkowych). Wykorzystywane jest to również wewnątrz kart zbliżeniowych RFID, przy autoryzacji transakcji elektronicznych.

Niezależnie od prób podejmowanych przez niemieckiego fizyka Wilhelma Roentgena, powszechnie uznawanego za odkrywcę promieni X, Tesla prowadził swoje eksperymenty z rurkami Crookesa (rodzaj szklanej bańki z zatopionymi dwiema elektrodami, z której wypompowano powietrze), podłączonymi do źródła wysokiego napięcia. Efektem tych eksperymentów było zaobserwowanie emisji przenikliwego promieniowania, niewidzialnego dla ludzkiego oka.

Tesla zajmował się głównie tematyką elektryczności. Eksperymentował z różnymi metodami jej wytwarzania i dystrybucji. Pracował nad udoskonaleniem istniejących już silników elektrycznych czy źródeł światła.

Uzyskał nawet patent na rodzaj samolotu wyposażony w zespół ruchomych śmigieł, mających umożliwić pionowy start i lądowanie.