Historia

Ciekawostki o unii lubelskiej

Znaleźliśmy 16 ciekawostek na temat unii lubelskiej

Porozumienie, którego efektem było powstanie jednego z największych państw ówczesnej Europy

Unia lubelska była umową międzynarodową Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim. Oba te kraje utworzyły związek państw oparty na wspólnych instytucjach państwowych - powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów, federacyjne państwo istniejące od 1569 do 1795 roku.
1
Unia lubelska została zawarta 1 lipca 1569 roku w Lublinie.
Porozumienie podpisane było pomiędzy Koroną Królestwa Polskiego i Wielkim Księstwem Litewskim.
2
Określana była jako unia realna, w przeciwieństwie do poprzednich, wiążących oba państwa jedynie personalnie, osobą władcy.
W jej wyniku powstało jedno państwo noszące nazwę Rzeczpospolita Obojga Narodów, które trwało przez 226 lat.
3
Unia została przyjęta 28 czerwca, podpisana 1 lipca, a ostatecznie ratyfikowana przez króla Zygmunta II Augusta 4 lipca 1569 roku.

Powstałe państwo federacyjne miało wspólnego monarchę, herb, sejm, walutę oraz politykę zagraniczną i obronną.

Odrębność zachowały skarb, urzędy, wojsko i sadownictwo.

4
Niektórzy badacze za pierwszą unię Polski z Litwą uważają umowę krewsko-wołkowyską, zwaną też unią w Krewie lub układem w Krewie.

Był to akt wydany 14 sierpnia 1385 roku przez wielkiego księcia litewskiego Władysława Jagiełłę w Krewie na Białorusi, który stanowił jego zobowiązania przedślubne wobec Królestwa Polskiego.

Na długo przed tym faktem toczyły się negocjacje pomiędzy stroną litewską a polską, a także z królową Elżbietą Bośniaczką, matką nieletniej wówczas Jadwigi. Efektem tych negocjacji były rozmowy na zamku w Krewie, które zakończyły się podpisaniem aktu.

Jagiełło zgodził się na przyjęcie chrześcijaństwa w obrządku katolickim wraz z rodziną, dworem i możnymi. Zgodził się także na danie wolności Polakom wziętym w niewolę i przebywającym na Litwie. Obiecał też podjąć starania w celu odzyskania ziem utraconych przez Polskę i Litwę oraz zapłacić Wilhelmowi Habsburgowi 200 tys. florenów jako odszkodowanie za zerwane zaręczyny z Jadwigą.

Jagiełło zobowiązał się także do przyłączenia do Królestwa Polskiego swoich ziem litewskich i ruskich. Nie była to jednak deklaracja zmieniająca stan prawny, była jedynie deklaracją woli Jagiełły, forma umowy przedmałżeńskiej, a nie umowy międzypaństwowej czy międzydynastycznej - nie był to pakt unijny.

5
Zachował się pergaminowy dokument unii krewskiej, który przechowywany jest w krakowskim Archiwum Kapituły Metropolitalnej w Krakowie.
Dzięki rozwojowi chemicznych metod obrazowania udało się stwierdzić ponad wszelka wątpliwość oryginalność dokumentu.
6
Przed podpisaniem unii lubelskiej trwały długie dyskusje.

Magnaci litewscy obawiali się utraty znacznej części swoich przywilejów, gdyż unia zrównywała ich status prawny ze znacznie liczniejszą szlachtą polską. Pozycja Litwy jednak była bardzo zagrożona ze względu na przegrane wojny moskiewsko-litewskie, a także, że już w drugiej połowie XVI w. groziła jej całkowita klęska w wojnie inflanckiej i wcielenie do Rosji.

Szlachta polska niechętnie też udzielała większej pomocy Litwie, nie otrzymując nic w zamian (aż 70% podatków pobieranych w Polsce w latach 60. XVI w. przeznaczane było na wsparcie Litwy w wojnie z Moskwą).

7
Elity polskie i litewskie zacieśniły więzi osobiste, planowały swoją zjednoczoną przyszłość wykorzystując współpracę wojskową.

Król Polski Zygmunt II August i wielki książę litewski, widząc zagrożenie dla Litwy, a tym samym dla Polski, naciskał na utworzenie unii, stopniowo zdobywając kolejnych zwolenników. Motywacją dla króla było to, że był on ostatnim z Jagiellonów, nie posiadał potomstwa ani braci, którzy mogliby odziedziczyć tron. Unia była próbą zachowania ciągłości dynastii zapoczątkowanej unią personalną związaną z mariażem Jagiełły z Jadwigą.

 

8
W styczniu 1569 roku zebrał się sejm pod Lublinem, ale nie doszło wówczas do porozumienia.

Jednym z punktów spornych było prawo Polaków do osiedlania się i posiadania ziemi w Wielkim Księstwie Litewskim. Pierwszego marca większość delegacji litewskiej pod dowództwem Mikołaja Radziwiłła opuściła Lublin. Król odpowiedział wówczas przyłączeniem do Korony województw: podlaskiego, wołyńskiego, bracławskiego i kijowskiego, czym zyskał aprobatę miejscowej szlachty (te historyczne ziemie Rusi stanowią obecnie ponad połowę współczesnej Ukrainy, a wówczas stanowiły znaczną część terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego).

Tamtejsza szlachta ruska chętnie korzystała z ekonomicznych i politycznych możliwości, jakie stwarzała Polska i było jej bardzo na rękę, aby ziemie te stały się częścią Korony.

9
Litwini zmuszeni byli do powrotu na sejm, tym razem pod dowództwem Jana Hieronimowicza Chodkiewicza (ojca Jana Karola Chodkiewicza) i kontynuowania rokowań.

Polska szlachta chciała pełnego włączenia Wielkiego Księstwa Litewskiego do Korony, jednak Litwini nadal się temu sprzeciwiali. Zgodzili się jedynie na utworzenie państwa federacyjnego.

28 czerwca 1569 roku przezwyciężono ostatnie obiekcje, a 4 lipca na Zamku Lubelskim został podpisany przez króla akt.

10
W wyniku zawarcia unii lubelskiej powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów (Rzeczpospolita Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego).
Obejmowała ona terytorium dzisiejszej Polski, Litwy, Białorusi i Łotwy, a częściowo także Ukrainy, Estonii, Słowacji, Rosji i Mołdawii. W 1618 roku osiągnęła maksymalny zasięg terytorialny wynoszący 990 tys. km2. Liczba ludności wynosiła od 6,5 mln w 1569 roku do 14 mln w 1772 roku.
11
Główne postanowienia unii lubelskiej były następujące.
  • oba państwa miały mieć jednego władcę wybieranego wspólnie przez oba narody w wolnej elekcji (wybór władcy nieprzestrzegający zasad sukcesji dynastycznej) i koronowanego na króla Polski i wielkiego księcia Litwy w Krakowie
  • powołano wspólny Sejm walny, obradujący w Warszawie, którego izba poselska składała się zarówno z posłów koronnych jak i litewskich - podobnie w Senacie
  • obowiązywała wspólna polityka obronna i zagraniczna
  • odrębność zachowano w urzędach centralnych, językach urzędowych, tytułach i dostojeństwach, z zakresem kompetencji takim samym w obu krajach
  • wprowadzono jednakową monetę, którą bito osobno w każdym państwie
  • zachowano odrębne wojsko polskie i litewskie
  • zachowano odrębne sądy i prawo sądowe, jak i wszystkie dotychczasowe prawa i przywileje obowiązujące w obu państwach
  • zniesiono zakaz nabywania przez Polaków dóbr na Litwie
  • wcielono Prusy Królewskie do Korony
12
Już pod koniec XV wieku język polski szybko wdarł się do elit litewskich i ruskich.

Unia lubelska przyspieszyła proces polonizacji. W kulturze i życiu społecznym, zarówno język polski, jak i katolicyzm stały się dominujące dla szlachty ruskiej, z której większość początkowo była ruskojęzyczna i prawosławna. Jednak chłopi nadal mówili własnymi językami, a po unii brzeskiej przeszli na katolicyzm wschodni.

Niektórzy możnowładcy ruscy przeciwstawiali się polonizacji (jak Ostrogscy) wyznając prawosławie. Jednak z każdym kolejnym pokoleniem coraz trudniej było oprzeć się presji polonizacji i ostatecznie spolonizowano prawie całą szlachtę ruską.

13
Stan ustalony unią lubelską trwał aż do reform Sejmu Wielkiego (Sejm Czteroletni zwołany 6 października 1788 r, obradujący do 29 maja 1792 r.)

Konstytucja 3 maja z 1791 r. zmieniała ustrój Rzeczypospolitej, a zawarte w październiku tego roku Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów (szczegółowe przepisy wykonawcze do Konstytucji 3 maja) ściślej zespalało Koronę z Litwą w jeden organizm państwowy, nazywany wówczas powszechnie Rzecząpospolitą Polską.

W XVIII w. Rzeczpospolita dostała się w strefę wpływów rosyjskich, mimo prób reform, przede wszystkim w okresie Sejmu Czteroletniego, została zlikwidowana na skutek trzech rozbiorów w 1772, 1793 i 1795 roku.

14
Unia lubelska była największym osiągnięciem i zarazem największą porażką króla Zygmunta II Augusta.

Choć stworzył jedno z największych państw współczesnej Europy, które przetrwało 226 lat, nie udało mu się przeforsować reform, które stworzyłyby sprawnie działający system polityczny. Miał nadzieję na wzmocnienie monarchii przy wsparciu szlachty i zrównoważenie jej potęgi z magnaterią. O ile cała szlachta w Rzeczypospolitej teoretycznie była równa prawu, to magnateria już nie. Władza polityczna magnatów, ich bogacenie się rosło w siłę.

Władza królewska nadal słabła, podczas, gdy sąsiednie państwa stawały się coraz silniejsze i przeradzały się w scentralizowane monarchie absolutne. Rzeczpospolita ze swoja Złotą Wolnością popadła w polityczną anarchię, która kosztowała ją istnienie.

15
Wielu historyków uważa, że unia lubelska stworzyła państwo podobne do dzisiejszej Unii Europejskiej.
Uważają też, że unia lubelska stworzyła państwo krajów silniej powiązanych niż dzisiejsza UE.
16
Z okazji 300. rocznicy zawarcia unii lubelskiej został usypany we Lwowie Kopiec Unii Lubelskiej.
Kopiec usytuowany jest na Wysokim Zamku - wzgórzu na Roztoczu Wschodnim. W dniu poświęcenia kamienia węgielnego w 1869 roku, sypano tam ziemię ze wszystkich stron Polski, a nawet z grobów: Mickiewicza, Słowackiego i gen. Kniaziewicza.

Najnowsze tematy

Teatro Amazonas - opera w sercu amazońskiego lasu deszczowego
Teatro Amazonas to jeden z najważniejszych teatrów Brazylii i główną atrakcją miasta Manaus. Zlokalizowany  w Largo de São Sebastião, historycznym cen ...
Ciekawostki o krowach
Kiedyś wypasane były w mniejszych stadach na wiejskich łąkach, dziś najczęściej spotykamy ja w dużych farmach nastawionych na przemysłową produkcję. D ...
Ciekawostki o długoszparze
Długoszpar, zwany także żarłaczem olbrzymim, jest drugą co do wielkości znaną rybą na świecie, po rekinie wielorybim. Długość jego ciała jest imponują ...
Ciekawostki o Niemczech
Nasi zachodni sąsiedzi to kraj o burzliwej historii. Stamtąd pochodzi tradycja i kultura średniowiecznej chrześcijańskiej Europy ale i także jeden z n ...
Ciekawostki o Alfredzie Noblu
Żyjący w XIX wieku Alfred Nobel najbardziej znany jest z tego, że przekazał swoją fortunę na ustanowienie Nagrody Nobla, choć wniósł on także wielki w ...
Ciekawostki o Rzymie
Historia Rzymu trwa nieprzerwanie od 28 wieków, choć wiadomo że obszar ten był zamieszkiwany przez ludzi dużo wcześniej. Rzym jest jednym z najdłużej ...
Ciekawostki o Afryce
To właśnie z Afryki na podbój świata wyruszyli pierwsi przodkowie współczesnego człowieka. Choć w starożytności w Afryce rozwijały się i rozkwitały po ...
Ciekawostki o Kasprowym Wierchu
Kasprowy Wierch należy do najpopularniejszych tatrzańskich szczytów. Rocznie odwiedza go cztery tysiące turystów, a dzięki istniejącej od 1936 roku ko ...