Zwyczaj budowania szopek bożonarodzeniowych stał się szczególnie popularny w Krakowie.

Za twórców tradycji budowania krakowskich szopek uznaje się tamtejszych murarzy, którzy tworzyli zarówno niewielkie szopki na sprzedaż, jak i piękne, duże szopki wigilijne z kukiełkami, które nabierały charakteru obnośnego teatrzyku. Twórcą szopki, która do dziś stanowi wzór i swoisty kanon szopki krakowskiej był murarz i kaflarz z Krowodrzy, Michał Ezenekier. Szopkę tę określa się mianem "szopka matka". Ezenekier wraz ze swoim zespołem kolędniczym, w skład którego wchodził jego syn specjalizujący się w rzeźbieniu figurek, obnosił swoje szopki od 1864 roku, aż do I wojny światowej.

Podczas wojny władze austriackie zakazały kolędowania z szopkami. W okresie dwudziestolecia międzywojennego tradycja krakowskiej szopki została wskrzeszona, ale tuż przed wybuchem II wojny światowej, w związku z kryzysem gospodarczym i konkurencją innych form rozrywki, spadło zainteresowanie szopkami.