Astronomia

Ciekawostki o Kosmosie

Znaleźliśmy 25 ciekawostek na temat Kosmosu

Wszechświat

Kosmos lub wszechświat to według definicji wszystko to co istniało, istnieje oraz będzie istnieć. Budują go trzy podstawowe elementy: czasoprzestrzeń, energia i prawa fizyki. Wszechświat i jego historia to bardzo rozległe zagadnienie, część z jego tajemnic postaramy się wyjaśnić w dalszej części tego tekstu.
1
Podstawową i najszerzej akceptowaną teorią powstania wszechświata jest teoria Wielkiego Wybuchu.
Teoria ta zakłada, że wszechświat rozpoczął się w jednym punkcie wielkości łepka od szpilki, który w wyniku olbrzymiej eksplozji zaczął się rozszerzać i rozszerza się do dziś. Jednym z dowodów potwierdzających słuszność teorii wielkiego wybuchu oraz rozszerzania się wszechświata jest fakt, że im odleglejsza od ziemi jest obserwowana galaktyka tym szybciej od niej się oddala.
2
Po pierwszym okresie gwałtownej ekspansji wszechświat zaczął się ochładzać.
Wraz ze spadkiem temperatury wyodrębniły się cząsteczki subatomowe a następnie atomy. Wszechświat wypełnił się pierwotną materią – obłokami gazowymi składającymi się głównie z wodoru i niewielkiej ilości heli u litu. Pod wpływem grawitacji pierwsze atomy zaczęły zbliżać się do siebie i tworzyć bardziej gęste skupiska, dając początek pierwszym gwiazdom i galaktykom.
3
Szacuje się, że obserwowalny wszechświat ma 13,8 miliarda lat.
Granica błędu w obliczeniach wynosi 21 milionów lat.
4
Rozwój wszechświata można podzielić na pięć etapów.
Bardzo wczesny wszechświat trwał jedynie pikosekundę, w tym czasie nie wykształciły się jeszcze prawa fizyki, które znamy obecnie.
5
Wczesny wszechświat trwał od 1 pikosekundy przez 370 tysięcy lat.
W pierwszych etapach tego okresu było jeszcze za gorąco by pierwiastki mogły się tworzyć samoistnie w wyniku łączenie cząstek subatomowych. Po 20 minutach od wielkiego wybuchu wszechświat był wypełniony nieprzepuszczalną dla światła plazmą. Od tego czasu musiało minąć 18 tysięcy lat by mogły zacząć powstawać pierwsze atomy.

Po około 47 tysiącach lat od wielkiego wybuchu wszechświat ochłodził się na tyle, że pierwszy raz w historii dominującym jego elementem stała się materia.

Po 370 tysiącach lat od wybuchu materia we wszechświecie osiągnęła stan podstawowy (stan układu kwantowego posiadający najmniejszą możliwą energią) emitując fotony. Przestrzeń zaczęła robić się przepuszczalna dla tych fotonów a we wszechświecie pojawiło się światło. Dziś możemy je obserwować pod postacią kosmicznego promieniowania tła.
6
Kolejnym etapem były wieki ciemne oraz formowanie się dużych struktur kosmicznych.
Okres ten trwał od 370 tysięcy do 1 miliarda lat po wielkim wybuchu. W tym czasie materia we wszechświecie grupowała się pod wpływem grawitacji. Powstawały nowe gwiazdy i łączyły się w większe struktury.

Przez pierwsze 3 miliony lat wszechświat był wypełniony pomarańczowym światłem emitowanym przez fotony uwalniane z atomów wodoru. Z biegiem czasu długość fali przesunęła się w stronę podczerwieni a więc niewidzialnego dla ludzkiego oka zakresu fal a wszechświat stał się ponownie ciemnym miejscem.

Dopiero pomiędzy 200 a 500 milionami lat po wielkim wybuchu powstały pierwsze gwiazdy i galaktyki. Dotychczas nie udało się astronomom zaobserwować ani jednej gwiazdy powstałej w tym okresie. Na końcowym etapie tego okresu wykształciły się pierwsze gromady i supergromady galaktyk a wszechświat powoli wypełnił się światłem i zaczął przypominać ten, który znamy obecnie.
7
Obecnie żyjemy w czwartym etapie rozwoju wszechświata.
Przypomina on ten sprzed 12,8 miliarda lat i będzie tak wyglądać przez najbliższe miliardy lat.
8
Ostatni etap – śmierć kosmosu jaki znamy.
W historii wszechświata przyjdzie w końcu taki moment, gdy przestaną powstawać nowe gwiazdy. Będzie on już na tyle rozszerzony, że możliwość skupienia odpowiedniej ilości obłoków wodoru niezbędnych do powstania gwiazdy stanie się niemożliwe. Rozszerzony wszechświat będzie tak rozległy, że obserwowalną jego częścią będzie jedynie rodzima galaktyka i jej najbliższe otoczenie, poza nią, obserwator będzie otoczony wyłącznie przez idealnie czarną, kosmiczną pustkę.
9
We wszechświecie znajduje się około 200 trylionów galaktyk.
Każda z nich ma inny skład i inne rozmiary. Największe galaktyki mogą rozpościerać się nawet na 2 miliony lat świetlnych
10
Największą galaktyką, którą do tej pory udało się dostrzec jest IC 1101.
Ten znajdujący się 1,04 miliarda lat świetlnych od Ziemi gigant ma średnicę ponad 2 milionów lat świetlnych a tworzy ją ponad 100 trylionów gwiazd. Obiekt został odkryty w 1790 roku przez brytyjskiego astronoma Williama Herschela.
11
Najmniejszą dotychczas odkrytą galaktyką jest Segue 2, znajdująca się w sąsiedztwie Drogi Mlecznej.
Jest od nas oddalona o 114 tysięcy lat świetlnych i zbliża się z prędkością 40 km/s w naszą stronę. Zbudowana jest z około 1000 gwiazd i ma średnicę 221,79 lat świetlnych, jest więc ponad 9 tysięcy razy mniejsza od IC 1101.
12
Ciężko jest oszacować przybliżoną ilość gwiazd w kosmosie.
Według najprostszych kalkulacji biorących pod uwagę ilość galaktyk i średnią ilość gwiazd w galaktyce oszacowano ich liczbę na 1 kwadrylion czyli 1000000000000000000000000.
13
Dokładnego rozmiaru wszechświata nie da się oszacować.
Jesteśmy w stanie dostrzec jedynie widzialny jego obszar (taki, z którego światło jest w stanie poruszać się szybciej niż rozszerzająca się czasoprzestrzeń i dotrzeć do naszych oczu). Być może cały wszechświat jest nieskończenie wielki i nigdy nie uda nam się sięgnąć okiem poza nasz „widzialny” obszar, którego średnica wynosi w przybliżeniu 92 miliardy lat świetlnych.
14
Około 4,6 miliarda lat temu w miejscu Układu Słonecznego istniał obłok gazu i pyłu.
Według jednej z teorii równowaga tego obłoku została zachwiana poprzez wybuch pobliskiej supernowej. Pod wpływem tej siły obłok zaczął się poruszać a wewnątrz zaczęła się formować skupiona materia. Pod wpływem własnej grawitacji obłok zaczął się zapadać i obracać coraz szybciej a temperatura w jego wnętrzu rosła. Pod wpływem prędkości obrotowej obłok zaczął się spłaszczać w dysk i w pewnym momencie temperatura i ciśnienie w centrum obłoku były tak duże, że narodziła się tam nowa gwiazda - Słońce.

Więcej o Układzie Słonecznym.
15
Układ Słoneczny znajduje się w Drodze Mlecznej.
Nasza galaktyka zalicza się raczej do przeciętnych, jej średnica to 100 do 120 tysięcy lat świetlnych. Być może wyjątkową cechą Drogi Mlecznej jest istnienie w niej życia, choć na ostateczne wnioski będziemy musieli poczekać zapewne kilka dekad.  Droga Mleczna jest galaktyką spiralną z poprzeczką (sBBc), zbudowana jest ze 100 do 400 miliardów gwiazd.
16
Układ Słoneczny znajduje się w odległości 28 tysięcy lat świetlnych od centrum Drogi Mlecznej.
Orbituje wokół galaktycznego środka ciężkości z prędkością 268 km/s. Pełne okrążenie galaktyki trwa około 230 milionów lat temu, w podobnej pozycji względem galaktycznego jądra znajdowaliśmy się ostatnio w górnym triasie, gdy na ziemi zaczęły się pojawiać pierwsze dinozaury.
17
Słońce ma średnicę 1 392 684 km.
Jest około 109 razy większe niż Ziemia a jego masa wynosi w przybliżeniu 333 tysięcy mas Ziemi. Słońce stanowi około 99,86% masy Układu Słonecznego.

Więcej o Słońcu.
18
Jowisz jest największą planetą Układu Słonecznego.
Ten gazowy olbrzym w 90% zbudowany jest z wodoru i około 10% z helu. Średnica Jowisza to 139 822 km. Oznacza to, że potrzeba aż 11 ziemi ustawionej jedna obok drugiej aby osiągnąć ten rozmiar. Masa Jowisza stanowi 317 mas ziemskich, Jowisz ma jednak zdecydowanie mniejszą od Ziemi gęstość.
19
Największy krater w Układzie Słonecznym znajduje się na powierzchni Ganimedesa – największego księżyca Jowisza.
Krater ma średnicę 15 600 km i został odkryty 7 sierpnia 2020 roku. Dotychczas nie został nazwany.
20
Pamiątka po zagładzie – krater Chicxulub.
Znajduje się na półwyspie Jukatan pod wodami Zatoki Meksykańskiej. Krater powstał około 66 milionów lat temu w wyniku uderzenia komety lub planetoidy o średnicy 10 km. To ten obiekt przypieczętował los dinozaurów ptasiomiedniczych. Średnica krateru to 150 km a głębokość 20 km.
21
Największym kanionem zarówno na Marsie jak i w całym Układzie Słonecznym jest Valles Marineris, który rozciąga się na 4000 km, jest szeroki na 200 km i głęboki na 10 km.
Kanion znajduje się tuż poniżej marsjańskiego równika. Więcej o Marsie przeczytasz tutaj.
22
Największą górą w Układzie Słonecznym jest Olympus Mons.
Ten wygasły wulkan wypiętrza się ponad marsjańską powierzchnię na wysokość około 21 287 metrów powyżej średniej wysokości gruntu. Średnica wulkanu przy podstawie to 624 km. Na szczycie góry znajduje się krater uderzeniowy o wymiarach 85 x 60 x 3 km.  Wulkan jest wygasły i obecnie nie wykazuje żadnej znaczącej aktywności a ostatnia erupcja miała miejsce pomiędzy 100 a 200 milionami lat temu. Nadzwyczajne rozmiary Olympus Mons są prawdopodobnie spowodowane tym, że na Marsie nie ma ruchomych płyt tektonicznych więc lawa znajdująca się pod nim może nieprzerwanie wydobywać się na powierzchnię przyczyniając się do jego wzrostu.
23
Każdy z obiektów znajdujących się na niebie obserwujemy z opóźnieniem.
Im dalej od obserwatora znajduje się ciało niebieskie, tym dłużej dociera do niego światło wyemitowane lub odbite od tego obiektu. Dla przykładu, obserwując galaktykę oddaloną o 4 miliardy lat oglądamy ją w czasie, gdy na Ziemi nie istniało jeszcze życie.
24
Światło od powierzchni Słońca do Ziemi podróżuje około 8 minut i 19 sekund.
Oznacza to, że gdy patrzymy na Słońce na niebie, widzimy je tam, gdzie było ponad 8 minut temu.
25
Od 2 listopada 2000 roku ludzie nieprzerwanie mieszkają w kosmosie.
Choć skład astronautów orbitujących nad naszymi głowami zmienia się stale, od listopada 2000 roku nie było ani jednego dnia, w którym w kosmosie nie znajdowałby się jakikolwiek astronauta.

Najnowsze tematy

Ciekawostki o Ołomuńcu
Ołomuniec leżący we wschodniej części Republiki Czeskiej jest pięknym, choć mało popularnym miastem. Jako stolica Moraw posiada bogatą historię, które ...
Teatro Amazonas - opera w sercu amazońskiego lasu deszczowego
Teatro Amazonas to jeden z najważniejszych teatrów Brazylii i główną atrakcją miasta Manaus. Zlokalizowany  w Largo de São Sebastião, historycznym cen ...
Ciekawostki o krowach
Kiedyś wypasane były w mniejszych stadach na wiejskich łąkach, dziś najczęściej spotykamy ja w dużych farmach nastawionych na przemysłową produkcję. D ...
Ciekawostki o długoszparze
Długoszpar, zwany także żarłaczem olbrzymim, jest drugą co do wielkości znaną rybą na świecie, po rekinie wielorybim. Długość jego ciała jest imponują ...
Ciekawostki o Niemczech
Nasi zachodni sąsiedzi to kraj o burzliwej historii. Stamtąd pochodzi tradycja i kultura średniowiecznej chrześcijańskiej Europy ale i także jeden z n ...
Ciekawostki o Alfredzie Noblu
Żyjący w XIX wieku Alfred Nobel najbardziej znany jest z tego, że przekazał swoją fortunę na ustanowienie Nagrody Nobla, choć wniósł on także wielki w ...
Ciekawostki o Rzymie
Historia Rzymu trwa nieprzerwanie od 28 wieków, choć wiadomo że obszar ten był zamieszkiwany przez ludzi dużo wcześniej. Rzym jest jednym z najdłużej ...
Ciekawostki o Afryce
To właśnie z Afryki na podbój świata wyruszyli pierwsi przodkowie współczesnego człowieka. Choć w starożytności w Afryce rozwijały się i rozkwitały po ...