Nauka

Ciekawostki o grzybach

Znaleźliśmy 21 ciekawostek na temat grzybów

Fungi

Grzyby występują na całym świecie i rosną w szerokim zakresie siedlisk. Można je spotkać w ekstremalnych środowiskach, takich jak pustynie lub obszary o wysokim stężeniu soli lub promieniowania jonizującego, a także w osadach głębinowych.

Niektóre mogą przetrwać intensywne promieniowanie UV i promieniowanie kosmiczne. Większość grzybów żyje w środowisku lądowym, choć są i takie, które częściowo lub wyłącznie żyją w systemach wodnych.

Wykorzystanie grzybów przez ludzi sięga prehistorii. Starożytne ludy stosowały grzyby jako źródło pożywienia, często nieświadomie, przez tysiąclecia przygotowując chleb na zakwasie i sfermentowane napoje. Stosowano je też jako rozpałkę lub do celów leczniczych. Nadal wykorzystywane są przez człowieka w bardzo szerokim spektrum.

1

Grzyby (Fungi) tworzą obok zwierząt (Animalia) i roślin (Plantae) odrębne, wielkie królestwo eukariotycznych żywych organizmów.

Występują we wszystkich strefach klimatycznych, głównie na lądach, ale też w wodach, zarówno słonych jak i słodkich.

Rzeczywista liczba gatunków grzybów jest bardzo duża. Przypuszcza się, że istnieje ich około 1-1,5 miliona gatunków  - cztery razy więcej niż roślin nasiennych.

Do 2020 roku opisano około 148 tysięcy gatunków, ale co roku opisuje się około 2 tysięcy nowych - około 90% grzybów nadal pozostaje nieznanych. 

2
Kiedyś grzyby zaliczano do świata roślin, do grupy plechowców.

Sugerowano się ich ograniczoną zdolnością ruchu, typem wzrostu i odmiennością morfologiczną od zwierząt. W potocznej świadomości bywa tak do dziś, kiedy na przykład przy sporządzaniu uproszczonych wykazów gatunków chronionych, grzyby łączone są z roślinami. Także w programie edukacyjnym mykologia bywa włączana do botaniki, a ogół grzybów zasiedlający dane środowisko nazywany jest florą lub mykoflorą (ostatnio także mykobiotą lub fungą).

Oddzielenie grzybów od roślin po raz pierwszy zaproponował w 1969 roku amerykański botanik i klimatolog, Robert Whittaker.

3
Grzyby zostały uznane za odrębne królestwo, bliżej spokrewnione ze zwierzętami niż z roślinami.

Ustalono tak na podstawie fiologenezy (pochodzenie), biochemii i anatomii. Grzyby są uznawane za jedną z linii rozwojowych w obrębie supergrupy Opisthokonta, jednej z sześciu, na które podzielono jądrowce (eukarionty), do której zalicza się m.in. zwierzęta.

Podobnie jak zwierzęta, grzyby są heterotroficzne i żywią się organicznymi składnikami odżywczymi w swoim środowisku, które zwykle rozkładają poprzez uwalnianie enzymów, czyniąc je rozpuszczalnymi i dostępnymi dla nich.

Wspólną cechą grzybów i zwierząt jest produkcja glikogenu polisacharydowego jako substancji magazynującej, podczas gdy rośliny produkują skrobię.

Choć grzyby, podobnie jak rośliny nie przemieszczają się, to w świecie zwierząt też istnieją osobniki, które większość  swojego życia spędzają w miejscu, jak np. gąbki czy koralowce twarde.

4
Elementem odróżniającym grzyby od zwierzą jest obecność ścian komórkowych i wakuoli, co z kolei przybliża je do roślin.

Grzyby nie przeprowadzają fotosyntezy, ściany komórkowe większości grzybów zawierają chitynę, która nie występuje u roślin, natomiast charakterystyczna jest dla egzoszkieletu stawonogów. Grzyby nie wytwarzają też celulozy.

Każda część organizmu grzybów jest samowystarczalna i nie ma między nimi komunikacji.

5
Większość grzybów rozwija się jako strzępki, które są cylindrycznymi, nitkowatymi strukturami o średnicy 2-10 µm i długości do kilku centymetrów.

Strzępki rozgałęziają się, łączą, co prowadzi do powstania grzybni, która jest połączoną siecią strzępek. Wiele gatunków grzybów wykształca wyspecjalizowane struktury strzępkowe do pobierania składników odżywczych od żywych gospodarzy.

Grzybnia może tworzyć bardziej złożone struktury pełniące wyspecjalizowane funkcje, np. podkładki, sznury grzybniowe, sklerocja, owocniki.

Grzyby nie wykazują zróżnicowania na tkanki i narządy.

6
Grzybnia może stać się widoczna gołym okiem, na przykład na różnych powierzchniach i podłożach, takich jak wilgotne ściany, zepsute jedzenie i in.
Grzybnie wyhodowane na stałych podłożach określane są jako kolonie. Niektóre pojedyncze kolonie mogą osiągać niezwykłe rozmiary i wiek, jak w przypadku Armillaria solidipes (grzyb patogenny dla drzew), która rozciąga się na obszarze ponad 900 ha, z szacowanym wiekiem prawie 9000 lat.
7
Grzyby rozwinęły wysoki stopień wszechstronności metabolicznej, co pozwala im na wykorzystanie do wzrostu różnorodnych substancji organicznych.
U niektórych gatunków barwnik melanina może odgrywać rolę w ekstrakcji energii z promieniowania jonizującego, takiego jak promieniowanie gamma.
8
Rozmnażanie grzybów jest złożone, co odzwierciedla różnice w stylu życia i składzie genetycznym.

Szacuje się, że jedna trzecia wszystkich grzybów rozmnaża się przy użyciu więcej niż jednej metody rozmnażania. Większość z nich może rozmnażać się zarówno płciowo, jak i bezpłciowo. W przypadku niektórych gatunków rozmnażanie bezpłciowe jest w ogóle nie znane.

Postać grzyba rozmnażająca się bezpłciowo nosi nazwę anamorfy, a postać rozmnażająca się płciowo - teleomorfy. Istnieje kilka sposobów rozmnażania bezpłciowego ( m.in. fragmentacja plechy, pączkowanie, zarodniki) i kilka rozmnażania płciowego (spermatyzacja, autogamia, partenogamia, somatogamia, gametogamia i in.).

9
Wszystkie grzyby są organizmami cudzożywnymi, mogą występować tylko w siedliskach zawierających związki organiczne.
Wiele gatunków do swojego życia wymaga niewielkiej ich ilości. Mogą być saprofitami odżywiającymi się martwą materią organiczną, lub pasożytami rozwijającymi się kosztem innych, żywych organizmów.
10
Najliczniejszą grupę wśród grzybów stanowią organizmy wielokomórkowe, jednak występują też grzyby jednokomórkowe, jak drożdże.

Charakterystyczną cechą grzybów jest ścian komórkowa zbudowana z chityny. Komórka grzyba może być jednojądrowa, dwujądrowa lub wielojądrowa - komórka wielojądrowa nosi nazwę komórczaka.

Grzyby mogą oddychać tlenowo lub beztlenowo (drożdże). Oddychanie beztlenowe nosi nazwę fermentacji. W jej wyniku powstają alkohol etylowy i CO2.

11
Nauka zajmująca się grzybami to mykologia.

Mykolodzy opracowali kilka systemów klasyfikacji grzybów.

Mniej oficjalna klasyfikacja grupuje grzyby ze względu na:

  • postać plechy - grzyby wielkoowocnikowe i grzyby mikroskopijne
  • znaczenie kulinarne - grzyby jadalne, niejadalne, trujące
  • miejsce występowania - grzyby naziemne, nadrzewne, podziemne, naporostowe, wodne
  • sposób odżywiania i znaczenie - saprofityczne, pasożytnicze, symbiotyczne, drapieżne, chorobotwórcze
12
Grzyby są istotnym składnikiem obiegu materii w przyrodzie, są reducentami - ostatnim ogniwem w łańcuchu pokarmowym.

Jako jedyne organizmy mają zdolność rozkładania ligniny oraz maja duże znaczenie przy rozkładzie celulozy, dzięki specyficznemu enzymowi -celulazie.

Grzyby mogą być źródłem zarówno materii nieorganicznej, będącej produktami metabolizmu (CO2, H2O), jak i materii organicznej, ponieważ są pokarmem dla wielu drobnoustrojów. Dzięki grzybom następuje rozkład gałęzi i liści - szacuje się, że bez tego rozkładu rocznie powstawałoby w lasach tropikalnych 12 ton odpadów celulozowych na jeden hektar.

13
Grzyby żyją w symbiozie z mikroorganizmami, roślinami wyższymi i zwierzętami.
Z wieloma roślinami tworzą mykoryzę (współżycie korzeni lub nasion roślin naczyniowych z grzybami) - szacuje się, że od grzybów mykoryzowych zależy właściwy rozwój około 90% roślin.
14
Grzyby maja ogromne znaczenie w rozwoju cywilizacji, ze względu na ich kluczową rolę w wytwarzaniu chleba i wina.

Wiele gatunków grzybów wykorzystywanych jest w produkcji żywności: pieczywa, alkoholi, serów. Niektóre z nich, jak pędzlaki i kropidlaki przyczyniają się do jej rozkładu.

Wykorzystuje się je także do produkcji leków, głównie antybiotyków (w połowie XX w. znano już 96 antybiotyków pochodzenia grzybowego), związków organicznych (kwas cytrynowy) oraz enzymów na skalę przemysłową.

Grzyby jadalne mają zastosowanie kulinarne. Od wieków podejmowane są próby wprowadzenia hodowli grzybów do celów przemysłowych. Udało się to zrobić jedynie w przypadku 12 gatunków. Podstawowym ich źródłem cały czas pozostają grzyby dziko rosnące.

15
Istnieją grzyby polujące na zwierzęta.
Przykładem takiego grzyba jest boczniak. Jeśli brakuje mu białka, poluje na nicienie, robiąc ze strzępek grzybni pętelki, którymi je wyłapuje. Po złapaniu nicieni wydziela na nie enzymy rozkładające je, a następnie pobiera brakujący azot.
16
Grzyb Ophiocordyceps unilateralis potrafi przejąć kontrolę nad mrówkami.
Grzyby z gatunku Cordyceps są grzybami pasożytniczymi, żyjącymi na zwierzętach - na larwach owadów czy pająkach - wykorzystując je jako źródło białka. Ophiocordyceps unilateralis wytwarza substancję, która przekracza barierę krew-mózg i paraliżuje układ nerwowy mrówek. Owady te stają się bezwolne - mrówki zombie - są całkowicie kontrolowane przez grzyby.
17
Grzybnie potrafią komunikować się z drzewami, roślinami.

Komunikacja ta polega na wielokierunkowym przepływie informacji (w formie związków chemicznych i struktur komórkowych) pomiędzy strzępkami grzybów a innymi roślinami i drzewami.

Każda grzybnia ma swój własny kod komunikacji.

18
W Amazonii odkryto gatunek grzyba zdolnego do rozkładania i trawienia poliuretanu.

Nosi on nazwę Pestalotiopsis microspora. Jego aktywność degradacji poliuretanu została odkryta dopiero w 2010 roku. Jest to pierwszy gatunek grzyba, który jest w stanie przetrwać na poliuretanie w warunkach beztlenowych.

Sprawia to, że grzyb ten jest potencjalnym kandydatem do projektów bioremediacji (biologiczne oczyszczanie ziemi) obejmujących duże ilości plastiku.

19
Grzyb o nazwie Entoloma hochstetteri jest grzybem o niebieskiej barwie owocnika.
Jego wizerunek znajduje się na odwrocie nowozelandzkiego 50-dolarowego banknotu z 2002 roku.
20
Rosnący w Ameryce Północnej, Europie i Azji grzyb o nazwie Hydnellum peckii - kolczakówka piekąca, wydziela czerwoną krwistą substancję na białym kapeluszu.

Jest to bardzo rzadki grzyb, w Polsce podlega całkowitej ochronie, umieszczony jest na Czerwonej Liście Grzybów Wielkoowocnikowych ze statusem E, czyli "wymierające".

Grzyb jest niejadalny, ale niesłychanie dekoracyjny.

21
Grzyby są jednymi z najstarszych mieszkańców Ziemi.
Najcenniejszymi grzybami są trufle białe. Za okaz ważący 1,5 kg zapłacono 330 tys. dolarów.

Najnowsze tematy

Teatro Amazonas - opera w sercu amazońskiego lasu deszczowego
Teatro Amazonas to jeden z najważniejszych teatrów Brazylii i główną atrakcją miasta Manaus. Zlokalizowany  w Largo de São Sebastião, historycznym cen ...
Ciekawostki o krowach
Kiedyś wypasane były w mniejszych stadach na wiejskich łąkach, dziś najczęściej spotykamy ja w dużych farmach nastawionych na przemysłową produkcję. D ...
Ciekawostki o długoszparze
Długoszpar, zwany także żarłaczem olbrzymim, jest drugą co do wielkości znaną rybą na świecie, po rekinie wielorybim. Długość jego ciała jest imponują ...
Ciekawostki o Niemczech
Nasi zachodni sąsiedzi to kraj o burzliwej historii. Stamtąd pochodzi tradycja i kultura średniowiecznej chrześcijańskiej Europy ale i także jeden z n ...
Ciekawostki o Alfredzie Noblu
Żyjący w XIX wieku Alfred Nobel najbardziej znany jest z tego, że przekazał swoją fortunę na ustanowienie Nagrody Nobla, choć wniósł on także wielki w ...
Ciekawostki o Rzymie
Historia Rzymu trwa nieprzerwanie od 28 wieków, choć wiadomo że obszar ten był zamieszkiwany przez ludzi dużo wcześniej. Rzym jest jednym z najdłużej ...
Ciekawostki o Afryce
To właśnie z Afryki na podbój świata wyruszyli pierwsi przodkowie współczesnego człowieka. Choć w starożytności w Afryce rozwijały się i rozkwitały po ...
Ciekawostki o Kasprowym Wierchu
Kasprowy Wierch należy do najpopularniejszych tatrzańskich szczytów. Rocznie odwiedza go cztery tysiące turystów, a dzięki istniejącej od 1936 roku ko ...