Zwierzęta

Ciekawostki o kaszalocie spermacetowym

Znaleźliśmy 19 ciekawostek na temat kaszalota spermacetowego

Jedno z najważniejszych zwierząt dla morskich ekosystemów

W głębiach oceanów, tam gdzie światło słoneczne traci swe znaczenie, króluje jedne z najbardziej majestatycznych i enigmatycznych mieszkańców mórz - kaszalot spermacetowy (Physeter macrocephalus). Ten olbrzymi ssak morski, zdolny do zanurzania się na głębokość ponad dwóch kilometrów, jest nie tylko mistrzem pływania w morskich otchłaniach, ale również nosicielem jednej z najbardziej tajemniczych substancji w przyrodzie - spermacetu. To właśnie spermacetowi przypisuje się zdolność kaszalota do adaptacji w trudnym środowisku morskim.

Historia ludzkości spleciona jest z historią kaszalotów.  Unikalne właściwości spermacetu czyniły go cennym dla człowieka surowcem i zapotrzebowanie na niego wiązało się z krwawymi polowaniami na te ssaki, a co za tym idzie, drastycznym zmniejszeniem ich populacji. Dziś zagrożeniem dla kaszalotów jest działalność człowieka związana ze zmianami klimatycznymi i degradacją naturalnego środowiska.

Kaszalot spermacetowy
1
Kaszalot spermacetowy (Physeter macrocephalus), zwany też kaszalotem lub potwalem, jest ssakiem morskim z rodziny kaszalotowatych (Physeteridae).

Kaszalotowate należą do rzędu zębowców (Odontoceti) w obrębie infrarzędu waleni (Cetacea). Potoczna nazwa niektórych ssaków z rzędu waleni o większych rozmiarach (w tym kaszalotów) to wieloryby.

Do kaszalotowatych należy jeden współcześnie występujący rodzaj - Physeter - kaszalot - którego przedstawicielem jest kaszalot spermacetowy.

2
Gatunek został po raz pierwszy opisany w 1758 roku.

Dokonał tego szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w swoim przełomowym 10. wydaniu Systema Naturae, i nadał mu nazwę Physeter macrocephalus. Przez niektórych gatunek ten uznawany jest za monotypowy - niezróżnicowany geograficznie, jego populacje nie różnią się między sobą mimo, iż są od siebie oddalone znaczną odległością.

3
Kaszaloty są gatunkiem kosmopolitycznym.

Występują we wszystkich oceanach. Szczególnie samce, które znane są z migracji na duże odległości, zapuszczają się do regionów polarnych i mórz marginalnych, natomiast samice wraz z młodymi okazami koncentrują się w tropikach i subtropikach i unikają temperatur powierzchniowych poniżej 15°C.

W sierpniu 2004 roku zaobserwowano kaszalota w Morzu Bałtyckim. Bałtyk jednak zbyt płytki dla nurkującego na duże głębokości kaszalota i nie zapewnia mu odpowiedniego pożywienia. Kaszaloty można spotkać przez cały rok na Azorach, u wybrzeży Portugalii, a także w Morzu Śródziemnym, na obszarze greckiego wybrzeża (populacja około 200 zwierząt).

 

4
Kaszalot spermacetowy jest największym z zębowców i największym zębatym drapieżnikiem.

U kaszalotów istnieje największy dymorfizm płciowy pod względem długości i masy ciała wśród wszystkich waleni. Obie płcie są mniej więcej tej samej wielkości po urodzeniu (3,7 do 4,3 m długości), ale dojrzałe samce są zwykle od 30 do 50% dłuższe i trzy razy masywniejsze niż samice. Typowymi wartościami w tym względzie dla samic są 1100 cm i 15 000 kg, a dla samców 1500 cm i 45 000 kg.

Samice kaszalotów osiągają dojrzałość fizyczną przy długości około 10,6 do 11 m i na ogół nie osiągają długości większej niż 12 m. Największa samica kaszalota mierzyła 12,3 m długości. Samce osiągają dojrzałość fizyczną przy długości 15-16 m, a większe samce mogą osiągać od 18 do 19 m.

Istnieją doniesienia o pojedynczych kaszalotach osiągających jeszcze większe długości, a niektóre historyczne doniesienia mówią nawet o długości wynoszącej 24 m.

Dowiedz się więcej ...
5
Cechą charakterystyczną tego gatunku jest ogromna głowa, która może stanowić nawet jedną trzecią całkowitej długości kaszalota.

Jest ona niemal prostokątna, rozszerzona na końcu pyska i stromo ścięta. Z lewej strony przodu głowy znajduje się otwór wytryskowy w kształcie litery S, co daje charakterystyczny krzaczasty strumień skierowany do przodu.

Oczy kaszalota nie różnią się zbytnio od oczu innych zębowców, jedynie rozmiarem - oko kaszalota waży około 170 g. i ma kształt elipsoidy. Podobnie jak inne zębowce, kaszalot może chować i wysuwać oczy dzięki mięśniowi zwijającemu, ale nie jest w stanie obrócić oczu w oczodołach. Oczy zapewniają mu dobre widzenie i wrażliwość na światło.

6
Mózg kaszalota jest największym mózgiem na świecie, pięciokrotnie większym od ludzkiego.

Jest największym znanym mózgiem jakiegokolwiek współczesnego lub wymarłego zwierzęcia, waży średnio około 7, 8 kg, a jego objętość wynosi około 8000 cm3.

7
W głowie kaszalota, w specjalnych komorach między kośćmi czaszki i w workach podskórnych, znajduje się oleista substancja zwana spermacetem lub olbrotem.

Jest to półpłynna substancja składająca się głównie z estrów palmityny i alkoholu cetylowego, wytwarzana w narządzie spermacetowym wewnątrz głowy kaszalota. Organ ten może zawierać nawet 1900 litrów spermacetu. Swą półpłynną konstystencję spermacet zachowuje tylko w temperaturze ciała wieloryba, po zetknięciu z temperaturą powietrza zastyga.

Z ciała dużego osobnika można uzyskać do dwóch ton spermacetu, z którego kiedyś produkowano świece, maści, kremy, lekarstwa, kredki, atrament. W XIX i na początku XX wieku olej olbrotowy był najlepszym smarem maszynowym. Obecnie stosowany jest w przemyśle farmaceutycznym.

Spermacet to jedna z substancji pozyskiwanych przez wielorybników.

8
Inną substancją pozyskiwaną od kaszalota jest ambra (Ambergris Tincture).

Ambra jest wydzieliną z przewodu pokarmowego kaszalota, która powstaje w wyniku niestrawności lub zaparcia. Pojawia się ona w obszarze żerowania wielorybów, gdzie w postaci brył unosi się na powierzchni wody, a później wyrzucana jest na brzeg oceanu. Bryły takie maja różne rozmiary i formy, ich masa to 1-20 kg.

Ambra ma konsystencję wosku o kolorze szarym, żółtym lub brązowym, jest lżejsza od wody, mięknie w temperaturze ludzkiego ciała, a w temperaturze wrzenia wody ulega upłynnieniu. Jest jednym z nielicznych naturalnych surowców przemysłu perfumeryjnego pochodzenia zwierzęcego. Używana jest przez najbardziej renomowanych producentów perfum.

Obecnie, ze względu na ochronę kaszalotów, naturalna ambra jest niedostępna. Używa się jej syntetycznych, bądź roślinnych (produkty otrzymywane z nasion hibiskusa) zamienników.

9
Kaszaloty posiadają pięćdziesiąt dużych, stożkowatych zębów.

Umieszczone są one w żuchwie, a w szczęce znajdują się zęby szczątkowe, które pokryte są dziąsłami. Zęby kaszalotów wykorzystywane były kiedyś przez wielorybników do rzeźbienia w nich - były to tzw. scrimshaw. Rzeźby te powstawały w czasie długich wypraw na statkach wielorybniczych, przedstawiały zwykle scenki rodzajowe, krajobrazy lub sceny z życia marynarzy. Stały się popularne jako rzeźby kominkowe i do dziś cieszą się dużym uznaniem kolekcjonerów.

Obecnie technika stosowana przez marynarzy wykorzystywana jest do ozdabiania przedmiotów z kości lub poroża, popularna przy zdobieniu rękojeści noży.

10
Nie posiadają płetwy grzbietowej.

Płetwy piersiowe są małe, a płetwa ogonowa jest potężna, pozioma, o rozpiętości do 6 metrów. Podczas nurkowania kaszalot wyciąga swoją płetwę ogonową ponad powierzchnię wody.

11
Kaszaloty są najgłębiej nurkującymi ssakami morskimi.

Zwykle nurkują na głębokość od 300 do 800 metrów, ale czasami jest to głębokość od 1 do 2 kilometrów, a nawet więcej. Od 2018 roku rekordzistą w nurkowaniu jest wieloryb Cuvier, którego rekord wynosi 2992 metry w czasie 138 minut.

Walenie nurkują w poszukiwaniu pożywienia. Nurkowania mogą trwać nawet godzinę, zwykle jest to 35 minut na głębokości 400 metrów. Kaszaloty żywią się kilkoma gatunkami, zwłaszcza kałamarnicami olbrzymimi, ośmiornicami, rybami, ale ich dieta skład się głównie z kałamarnic średniej wielkości.

Z badań przeprowadzonych na Galapagos wynika, że najczęściej odżywiają się kałamarnicami z rodzaju  Histioteuthis (62%), Ancistrocheirus (16%) i Octopoteuthis (7%). Szacuje się, że całkowite roczne spożycie pokarmu przez kaszaloty na całym świecie wynosi około 91 mln ton (spożycie owoców morza przez ludzi szacuje się na 115 mln ton).

12
Kaszaloty polują wykorzystując echolokację.

Wydawane przez nie dźwięki (kliknięcia) należą do najpotężniejszych dźwięków w królestwie zwierząt. Postawiono nawet hipotezę, że swoimi kliknięciami mogą ogłuszyć ofiarę.

Zmierzono poziom ciśnienia akustycznego przekraczający 230 dB (strzał armatni to około 150dB), co według niektórych teorii może ogłuszyć lub dezorientować ofiary.

13
Kaszaloty maja żebra, które uginają się po większym ciśnieniem wody, co pozwala im na głębokie nurkowanie.

Podczas nurkowania ograniczają swój metabolizm do minimum i dostarczają krew jedynie do najważniejszych narządów: serca, mózgu i rdzenia kręgowego. Dużą ilość tlenu potrafią magazynować we krwi i mięśniach.

Krew kaszalotów ma o 50% wyższą zawartość hemoglobiny niż u ludzi.

14
Normalnie przemieszczają się z prędkością 5-10 kilometrów na godzinę.

W szczególnych sytuacjach, gdy czują się zagrożone mogą przyspieszyć do 20 kilometrów na godzinę.

15
Kaszaloty spermacetowe mogą żyć co najmniej siedemdziesiąt lat.

Zakład się, że zdrowe, dorosłe kaszaloty nie posiadają naturalnych wrogów, poza ludźmi. Osobniki młode (cielęta), chore, ranne mogą paść ofiarą orek lub większych rekinów.

Obecnie populację kaszalotów spermacetowych szacuje się od 1 miliona osobników do 360 000 tysięcy.

16
Narodziny młodego kaszalota są wydarzeniem społecznym, gdyż, zarówno matka jak i cielak potrzebują ochrony innych osobników przed drapieżnikami.

Samice stają się płodne w wieku około 9 lat (najstarsza zarejestrowana ciężarna samica miała lat 14). Ciąża trwa od 14 do 16 miesięcy i rodzi się jedno cielę. Samice rodzą raz na 4 do 20 lat. Laktacja trwa od 19 do 42 miesięcy, ale cielęta mogą niekiedy ssać do 13 lat.

Mleko kaszalotów posiada około 36% tłuszczu (mleko krowie 4%), ma konsystencję twarogu, co zapobiega jego rozpuszczeniu w wodzie. Wartość energetyczna tego mleka wynosi 3840 kcal/kg. Cielęta mogą ssać również od innych niż matka samic.

17
Kaszaloty prowadzą koczowniczy tryb życia.

W lipcu rozdzielają się płciami. Samce mogą wówczas przebywać u wybrzeży Norwegii, a samice w rejonach Morza Karaibskiego. Tworzą niewielkie stadka, pływając razem. Co 45 do 55 minut wynurzają się nad powierzchnię wody, aby zaczerpnąć oddechu, wyrzucając przy tym strumień rozgrzanego powietrza na wysokość około jednego metra. Po kilkudziesięciu oddechach zanurzają się ponownie.

18
Kaszaloty odgrywają kluczową rolę w ekosystemie morskim.

 Noszą miano "inżynierów ekosystemów morskich". Kiedy wypływają na powierzchnie, wydalają bogate w składniki odżywcze odchody. Bogate w żelazo odchody sprzyjają rozwojowi fitoplanktonu, co przynosi korzyści morskiemu łańcuchowi pokarmowemu i pochłania dwutlenek węgla. Dzięki odchodom wielorybów odbywa się obieg składników odżywczych, a zwłaszcza cyrkulacja azotu w oceanie.

 

19
Powstanie pierwszy na świecie rezerwat kaszalotów.

Powstanie on u zachodnich wybrzeży karaibskiej wyspy Dominiki w tej części akwenu, gdzie przychodzą na świat i żerują te morskie ssaki. Chroniony obszar zajmie 788 kilometrów kwadratowych (prawie połowa powierzchni Londynu).

Lubisz ciekawostki?

Podobne tematy

18 ciekawostek o delfinach
18 ciekawostek o delfinach
Bardzo inteligentne i społeczne ssaki.
Żyją zarówno w oceanach jak i rzekach. Często podróżują w dużych stadach czasem przekraczających liczbę 1000 osobników. Mają swój język, którego do dz ...
12 ciekawostek o wielorybach
12 ciekawostek o wielorybach
Największe ssaki żyjące na Ziemi.
Dzwięki wydawane przez wieloryby są podobno słyszalne przez inne osobniki z odległości kilku tysięcy kilometrów. Potrafią komunikować się w bardzo wys ...
24 ciekawostki o narwalach
24 ciekawostki o narwalach
Morski jednorożec
Monodon Monoceros, czyli narwal jednozębny, jest jedynym przedstawicielem rodzaju Monodon z rodziny narwalowatych. Te stosunkowo nieduże ssaki swoją p ...
16 ciekawostek o Żarłaczu białym
16 ciekawostek o Żarłaczu białym
Najgroźniejszy spośród rekinów
Żarłacz biały jest strasznym drapieżnikiem morskim. Jego przerażające szczęki zainspirowały twórców Hollywood i spowodowały narośnięcie wielu mitów wo ...
25 ciekawostek o skrzypłoczach
25 ciekawostek o skrzypłoczach
Reliktowy gatunek, którego korzenie sięgają środkowego syluru
Te bardzo charakterystyczne zwierzęta były kiedyś dużo bardziej rozpowszechnione na ziemi. Zaliczają się do ostrogonów, z których do dzisiejszych czas ...
44 ciekawostki o ośmiornicach
44 ciekawostki o ośmiornicach
Bardzo inteligentne zwierzęta o niesamowitych zdolnościach.
...
15 ciekawostek o Błazenkach
15 ciekawostek o Błazenkach
Rybka nemo
Błazenki nazywane są również rybami ukwiałowymi, ponieważ całe swoje życie zamieszkują w ukwiale, który staje się ich obrońcą przed drapieżnikami. Po ...
19 ciekawostek o Nan Madol
19 ciekawostek o Nan Madol
Wenecja Pacyfiku
Nan Madol to średniowieczne miasto znajdujące się na jednej z wysp Archipelagu Mikronezji, na Oceanie Spokojnym. Ten relikt odległej historii nie ma ...

Najnowsze tematy

14 ciekawostek o Salem
14 ciekawostek o Salem
Amerykańska stolica grozy
Salem, nazywane "Miastem Czarownic", budzi skojarzenia z tajemnicą, historią i niezwykłymi wydarzeniami. Położone na wschodnim wybrzeżu, w stanie Mass ...
19 ciekawostek o Kirunie
19 ciekawostek o Kirunie
Szwedzkie miasto z lokalną anomalią magnetyczną
Kiruna, miasto zakorzenione w sercu Laponii, stanowi nie tylko ośrodek górniczy, lecz także fascynujące centrum kultury, historii i natury arktycznej. ...
16 ciekawostek o Bali
16 ciekawostek o Bali
Wyjątkowe miejsce na ziemi
Bali to wyspa w archipelagu Indonezji, jedna z najbardziej popularnych wysp w regionie Azji Południowo-Wschodniej. Słynie z bogatej kultury i tradycji ...
9 ciekawostek o żółwiu Jonathanie
9 ciekawostek o żółwiu Jonathanie
Najstarsze znane żyjące zwierzę lądowe
Żółw Jonathan to wyjątkowa postać w krainie zwierzęcych legend. Jego imponujący wiek i niezwykła historia życia uczyniły go jednym z najbardziej znany ...
19 ciekawostek o Aleksandrze Wielkim
19 ciekawostek o Aleksandrze Wielkim
Strategiczny geniusz, którego rządy rozpoczęły epokę hellenistyczną
Aleksander Macedoński, znany także jako Aleksander Wielki, jest jedną z najbardziej fascynujących postaci w historii starożytnej. Uważany za militarne ...
17 ciekawostek o Auguste Rodinie
17 ciekawostek o Auguste Rodinie
Francuski Michał Anioł
Auguste Rodin, jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy XIX wieku, pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii sztuki. Jego prace, odznacz ...
21 ciekawostek o Hatszepsut
21 ciekawostek o Hatszepsut
„Pierwsza z dostojnych kobiet”
Otrzymała imię Hatszepsut, które znaczyło „Pierwsza z dostojnych kobiet”. Była królową Górnego i Dolnego Egiptu - jedną z czterech kobiet noszących ty ...
15 ciekawostek o Gustavie Klimcie
15 ciekawostek o Gustavie Klimcie
Malarz kobiet
Gustav Klimt był austriackim malarzem symbolizmu i jednym z najbardziej znanych przedstawicieli secesji wiedeńskiej. Jego prace znane są ze swojego ch ...

Podobne tematy