Miasta

Ciekawostki o Puławach

Znaleźliśmy 21 ciekawostek na temat Puław

Polskie Ateny

Puławy to nieduże miasto w województwie lubelskim, leżące nad Wisłą. Są stolicą powiatu, lokalnym ośrodkiem nauki, przemysłu i turystyki. Wraz z Kazimierzem Dolnym i Nałęczowem, z racji wyjątkowych walorów widokowych, historycznych i turystycznych, tworzą Trójkąt Turystyczny bardzo chętnie odwiedzany. Puławy to miejsce o bogatej historii związanej z rodami Lubomirskich, Sieniawskich i Czartoryskich, miejsce gdzie powstało pierwsze muzeum gromadzące polskie pamiątki narodowe. Część z nich można oglądać teraz w zbiorach Muzeum Czartoryskich w Krakowie.
1
Puławy leżą w zachodniej części województwa lubelskiego, nad prawym brzegiem Wisły.
Miasto położone jest na skraju malowniczego Małopolskiego Przełomu Wisły, w pobliżu najbardziej wysuniętego na wschód jej zakola, w sąsiedztwie Kazimierskiego Parku Krajobrazowego.
2
Historycznie miasto należy do Małopolski - początkowo w ziemi sandomierskiej, a później w ziemi lubelskiej.
Geograficznie leży na pograniczu Niziny Mazowieckiej i Wyżyny Lubelskiej.
3
Puławy wraz z Kazimierzem Dolnym i Nałęczowem tworzą tzw. Trójkąt Turystyczny.
Miasta te, z racji nieprzeciętnych walorów widokowych, historycznych i kulturowych przyciągają wielu turystów.
4
Powierzchnia miasta wynosi 50,49 km2.
Populację szacuje się na niewiele ponad 47 tys. osób. Miasto jest stolicą powiatu puławskiego i stanowi 5,42% jego powierzchni.
5
Herbem Miasta Puławy jest umieszczony na czerwonym polu srebrny rycerz ze wzniesionym mieczem i błękitną tarczą ze złotym podwójnym krzyżem, na srebrnym koniu z błękitnym rzędem, wspiętym nad Świątynią Sybilli.
Od 2000 roku Puławy maja swój własny hejnał miejski. Autorem melodii jest znany polski jazzman Henryk Majewski.
6
Pochodzenie nazwy miasta nie jest do końca wyjaśnione.

Istniej nawet na ten temat legenda o Zawiszy Czarnym, który zmęczony podróżą zatrzymał się w osadzie i zamierzał spocząć na drewnianej ławie. W momencie jak rycerz usiadł, ława złamała się na pół, a Zawisza krzyknął: - A niech to będzie pół ławy!.

Ponieważ miasto usytuowane jest nad Wisłą, dlatego przypuszcza się, że jego nazwa ma związek z rzeką. Może pochodzić od nadwiślańskich łęgów, które nazywane są pulwami, bądź od staropolskiego słowa pławy, co oznacza przeprawę przez rzekę, czy pława - boja oznaczająca mieliznę, lub też od słowa pławia, które oznacza rzeczny nurt.

7
Historia Puław sięga XV wieku, kiedy to powstała osada w pobliżu brodu na Wiśle.
Była to początkowo niewielka osada rybacko-handlowa, po raz pierwszy notowana w 1489 roku jako Pollawy. Później opisywana jako Pulławi, Pulawi, a w 1603 roku już jako Puławy.
8
W 1662 roku wieś z folwarkiem wchodziła w skład majątku Łukasza Opalińskiego.

Od drugiej połowy XVII wieku Puławy znajdowały się w posiadaniu rodów Lubomirskich i Sieniawskich. Marszałek wielki koronny, Stanisław Herakliusz Lubomirski wybudował tam swoją letnią rezydencję, obecnie znaną jako Pałac Czartoryskich.

Córka Lubomirskiego Elżbieta (nazywana niekoronowaną królową Polski) poślubiła Adama Mikołaja Sieniawskiego (późniejszego hetmana wielkiego koronnego), wnosząc w posagu Puławy.

W czasie wojny północnej osada wraz z zamkiem została zniszczona przez wojska szwedzkie, głównie z powodu sympatii Sieniawskich do Augusta II Mocnego.

9
Córka Sieniawskich, Maria Zofia wyszła za mąż za wojewodę ruskiego Aleksandra Augusta Czartoryskiego.

Od tego momentu Puławy na sto lat stały się własnością rodu Czartoryskich i przeżywały swój złoty wiek. Od 1784 roku stały się własnością księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego i jego żony Izabeli z Flemmingów Czartoryskiej (jedynej dziedziczki majątku po podskarbim wielkim litewskim Janie Jerzym Flemmingu).

 

10
Puławy stały się konkurującym z Warszawą centrum życia kulturalnego i politycznego, zyskując przydomek Polskie Ateny.
Do Pałacu Czartoryskich przyjeżdżali niemal wszyscy znani przedstawiciele epoki: Jan Ursyn Niemcewicz, Adam Tadeusz Naruszewicz, Grzegorz Piramowicz, Dionizy Kniaźnin, Jan Paweł Woronicz, Franciszek Karpiński, Franciszek Zabłocki, Jan Piotr Norblin, Marcello Bacciarelli i in.
11
W okresie rozbiorów Polski, w odwecie za wsparcie udzielone przez Czartoryskich Kościuszce, wojska rosyjskie zniszczyły rezydencję puławską i splądrowały okoliczne wsie.

Odbudową posiadłości zajęła się Izabela Czartoryska. Wraz z architektem Piotrem Aignerem dokonała przebudowy rezydencji, a także dobudowała wiele obiektów ogrodowych w przylegającym do rezydencji parku.

W parku zamieszkał nawet wynajęty przez Izabelę etatowy pustelnik, którego obecność podkreślała romantyczny charakter tego miejsca.

12
Jedną z budowli ogrodowych była Świątynia Sybilli.

Była to budowla w kształcie rotundy, stanowiła ogrodową imitację antycznej świątyni (zbudowana na wzór świątyni Westy w Tivoli koło Rzymu). Posiada ona dwie okrągłe sale. Do górnej, reprezentacyjnej, wchodzi się po szerokich schodach, których strzegą kamienne lwy, będące darem od cara Rosji Aleksandra I, z okazji jego pobytu w Puławach w 1805 roku.

W Świątyni Sybilli księżna Izabela Czartoryska gromadziła pamiątki rodzinne Sieniawskich, Lubomirskich, Czartoryskich oraz pamiątki po wielkich Polakach: królach, wodzach, uczonych, poetach. Były tam przedmioty związane z Bolesławem Chrobrym, Kazimierzem Wielkim, Stanisławem Żółkiewskim, Tadeuszem Kościuszką, Mikołajem Kopernikiem i Janem Kochanowskim.

W dolnej kondygnacji Świątyni umieszczono obelisk poświęcony księciu Józefowi Poniatowskiemu.

13
Jeszcze przed wybuchem powstania listopadowego w 1830 roku, zbiory zgromadzone w Świątyni Sybilli zostały przewiezione do Paryża.
Powróciły one do Polski, stając się zalążkiem Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie.
14
Zbiory zgromadzone przez Izabelę Czartoryską w Puławach stały się pierwszym polskim muzeum zawierającym polskie pamiątki narodowe.
Siostra księcia Adama Czartoryskiego, Maria Wirtemberska napisała w Puławach powieść zatytułowaną "Malwina, czyli domyślność serca". Książka ta została uznana za pierwszą polską powieść psychologiczno-obyczajową z wątkami autobiograficznymi.
15
Powstanie listopadowe (1830-31) przyniosło koniec złotego wieku Puław.

Po jego stłumieniu, majątek Czartoryskich został przejęty przez Rosję. W latach 30. XIX wieku Czartoryscy zostali zmuszeni do opuszczenia kontrolowanej przez Rosję Kongresówki, a Puławy zostały zredukowane do małej, prowincjonalnej wsi.

Aby jeszcze bardziej zatrzeć ślady polskości na tym terenie, nazwę Puławy zmieniono na Nowa Aleksandria.

16
Nastąpiła też zmiana przeznaczenia pałacu, który stał się placówką naukowo-oświatową.

W 1844 roku utworzono tam Instytut Wychowania Panien, w 1862 Instytut Politechniczny i Rolno -Leśny (zamknięty po upadku powstania styczniowego), a w 1869 Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa. Jednym z jego pierwszych uczniów był przyszły pisarz Bolesław Prus, który część wczesnego dzieciństwa spędził w Puławach.

Bolesław Prus w 1884 roku napisał swoją mikropowieść "Pleśń świata", której akcję umieścił w puławskiej Świątyni Sybilli.

17
Prawa miejskie Puławy otrzymały w 1906 roku.

W sierpniu 1920 roku Józef Piłsudski opuściła Warszawę i utworzył w Puławach sztab wojskowy. Wojska sowieckie zajmowały większość wschodniej Polski i oblegały Warszawę. Służby radiomonitoringu, kryptologii i wywiadu Piłsudskiego wykryły lukę na sowieckich flankach w rejonie Puław i Naczelnik nakazał koncentrację polskich sił w okolicach rzeki Wieprz.

18 sierpnia 1920 roku Wojsko Polskie rozpoczęło kontratak z Puław, który okrążył i rozbił 177-tysięczne siły wroga. Atak wyparł Armię Czerwoną z terytorium Polski i ustanowił bezpieczeństwo naszego kraju na dwie dekady, aż do inwazji niemieckiej w 1939 roku.

18
W okresie międzywojennym Puławy były miastem wieloetnicznym.

Mieszkali tam Polacy, Żydzi, Rosjanie, wyznawcy chrześcijaństwa, judaizmu i prawosławia. Rozwijał się przemysł. Dawny Instytut Rolniczy stał się Państwowym Instytutem Naukowym Gospodarstwa Wiejskiego.

Rozwój miasta przerwał wybuch II wojny światowej, w której zginęła jedna trzecia mieszkańców Puław. 

W okresie okupacji polska poetka Krystyna Krahelska mieszkała w Puławach i należała do ruchu oporu. Jest ona autorką najpopularniejszej pieśni polskiego ruchu oporu "Hej chłopcy, bagnet na broń", która premierę miała w 1943 roku w Warszawie. Krystyna Krahelska zginęła w Powstaniu Warszawskim.

19
W 1960 roku podjęto decyzję o budowie w Puławach Zakładów Azotowych.

Obecnie Zakłady Azotowe "Puławy" SA ("Grupa Azoty Puławy") specjalizujące się w wielkotonażowej produkcji nawozów azotowych, są jednym z największych na świecie producentów melaminy i największym polskim przedsiębiorstwem w branży wielkiej syntezy chemicznej. Od stycznia 2013 roku wchodzą w skład Grupy Azoty.

W latach 1980 i 1981 Zakłady Azotowe Puławy były jednym z największych ośrodków Solidarności na Lubelszczyźnie. Po ogłoszeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku w zakładzie rozpoczęto strajk, który został stłumiony przez ZOMO 19 grudnia. Aresztowano 20 osób.

20
Największym zabytkiem Puław jest barokowo-klasycystyczny Pałac Czartoryskich.

Pałac otacza 30-hektarowy park, w latach 1798-1806 zamieniony na angielski ogród krajobrazowy, w skład którego wchodzą klasycystyczne pawilony parkowe z początku XIX wieku. Jednym z nich jest Świątynia Sybilli, obok której znajduje się Dom Gotycki, wybudowany w latach 1800-1809 dla upamiętnienia wizyty księcia Józefa Poniatowskiego w Puławach. Obecnie mieści się w nim Muzeum Regionalne.



21
W parku wokół Pałacu Czartoryskich znajduje się wiele innych ciekawych budynków.
Są to m.in.
  • Kościół Wniebowzięcia NMP wybudowany w latach 1800-1803, stylizowany na rzymski Panteon
  • Pałac Marynki - wybudowany dla Marii Wirtemberskiej
  • Brama Rzymska, zbudowana w 1829 roku jako trwała ruina, stylizowana na Łuk Tytusa
  • Żółty Dom, w którym przebywał car Rosji Aleksander II
  • Chińska Altana
  • marmurowy sarkofag, sprowadzony z Rzymu w 1799 roku przez Adama Czartoryskiego

Najnowsze tematy

Ciekawostki o Elbrusie
Elbrus jest starym stratowulkanem o niemal symetrycznej budowie. Uznaje się go za uśpiony, gdyż od około dwóch tysięcy lat nie odnotowano jego erupcji ...
Ciekawostki o Cotopaxi
Cotopaxi to jeden z najwyższych czynnych wulkanów. Jest stratowulkanem o niemalże idealnym stożku, który dla rdzennej andyjskiej ludności był zawsze p ...
Ciekawostki o Atakamie
Pustynia Atakama w Chile jest ogromną przestrzenią o marsjańskim krajobrazie. Jest najbardziej suchą niepolarną pustynią na świecie i drugą pod względ ...
Ciekawostki o Montanie
Mottem tego jednego z największych stanów jest "złoto i srebro", ale w przypadku Montany znaczy to znacznie więcej. Oprócz bogatych złóż  mineralnych, ...
Ciekawostki o Marku Grechucie
Marek Grechuta był jedną z największych indywidualności. Był prawdziwym artystą o wielu talentach: piosenkarza, poety, kompozytora, malarza, architekt ...
Ciekawostki o Saharze
Nazwa pustyni wywodzi się z języka arabskiego, gdzie słowo ṣaḥārā oznacza pustynie (rodzaj żeński w liczbie mnogiej). Przynajmniej przez kilka tysięcy ...
Ciekawostki o grzybach
Grzyby występują na całym świecie i rosną w szerokim zakresie siedlisk. Można je spotkać w ekstremalnych środowiskach, takich jak pustynie lub obszary ...
Ciekawostki o oryksie arabskim
Piękne białe antylopy o szlachetnej głowie i pięknych oczach z długimi lekko zakrzywionymi rogami. Znakomicie przystosowane do życia na pustyni w wyso ...

Podobne tematy

Ciekawostki o Słowińskim Parku Narodowym
Słowiński Park Narodowy jest jednym z dwudziestu trzech parków narodowych w Polsce i drugim, obok Wolińskiego Parku Narodowego, parkiem nadmorskim w n ...
Ciekawostki o zamku w Niedzicy
Zamek w Niedzicy jest jednym z najpiękniejszych zamków w Polsce. Powstawał na ziemiach węgierskich a w granicach naszego kraju znalazł się dopiero w r ...
Ciekawostki o Kaszubach
Kaszuby są rejonem Polski powszechnie znanym chociażby ze względu na Gdańsk, Sopot czy Gdynię. Kiedyś zajmowały obszar bardziej rozległy - od Gdańska ...
Ciekawostki o Krakowie
Kraków jest jednym z najstarszych miast Polski. Znajduje się tu Wawel, Uniwersytet Jagielloński, niezliczone zabytki oraz dzieła sztuki. Jeśli chcesz ...
Ciekawostki o Morskim Oku
Morskie Oko jest jednym z najpiękniejszych jezior w Tatrach, jest też jednym z najbardziej popularnych. W miesiącach letnich nad Morskim Okiem pojawia ...
Ciekawostki o Zamościu
Zamość założył w 1580 roku hetman wielki koronny Jan Zamoyski. Miasto było własnością i rodową siedzibą Zamoyskich. Tak było przez stulecia a w powoje ...
Ciekawostki o zamku w Łańcucie
Zamek w Łańcucie jest jedną z najpiękniejszych rezydencji arystokratycznych w Polsce, historyczną siedzibą rodów Pileckich, Lubomirskich i Potockich. ...
Ciekawostki o Kazimierzu Dolnym
Kazimierz Dolny jest jednym z najbardziej urokliwych miast o charakterze turystyczno-wypoczynkowym w Polsce. Jest znany zarówno w kraju jak i za grani ...

Powiązane artykuły