Architektura

Ciekawostki o Hagii Sophii

Znaleźliśmy 18 ciekawostek na temat Hagii Sophii

Najważniejsze dzieło architektury bizantyjskiej

Świątynia Hagia Sophia, obecnie meczet w Stambule, pierwotnie powstała jako kościół Mądrości Bożej. Była świątynią najwyższej rangi w Cesarstwie Bizantyjskim, katedrą patriarchy, miejscem modlitw i koronacji cesarzy bizantyjskich. Ufundowana została przez cesarza Justyniana I Wielkiego w VI wieku, a według legendy, plany na rozbudowę świątyni otrzymał on od zastępów aniołów. Jest jedną z najpiękniejszych budowli sakralnych pierwszego tysiąclecia naszej ery, przejawem zmieniających się stylów w sztuce i kulturze, łączących dwie wielkie religie.
1
Hagia Sophia powstała w latach 532-537 jako największy chrześcijański kościół wschodniego Cesarstwa Rzymskiego (Cesarstwa Bizantyjskiego) i Wschodniego Kościoła Prawosławnego.
W latach 1204-1261, w okresie Cesarstwa Łacińskiego, przejściowo stała się katedrą rzymskokatolicką.
2
Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków w 1453 roku Hagia Sophia została zamieniona na meczet.
W latach 1934-2020 świątynia pełniła rolę muzeum, a po decyzji unieważniającej dekret z 1934 roku i decyzji prezydenta Recepa Tayyipa Erdoğana została ponownie zamieniona w meczet.
3
Świątynia powstała z inicjatywy cesarza Justyniana I Wielkiego.
Pierwszym kościołem w miejscu obecnej świątyni Hagia Sophia był kościół znany jako Magna Ecclesia - Wielki Kościół (ze względu na jego wielkość w porównaniu do rozmiarów współczesnych kościołów w mieście). Konsekrowano go w 360 roku, za panowania cesarza Konstancjusza II. Zbudowano go obok Wielkiego Pałacu, głównej rezydencji cesarskiej.

Kościół ten miał drewniany strop, kolumny i wejście skierowane na zachód. W 404 roku kościół spłonął, odbudowano go w 415 roku, po czym uległ ponownemu zniszczeniu w 532 roku.

Wtedy też cesarz Justynian polecił dwóm greckim specjalistom, architektowi Izydorowi z Miletu i  inżynierowi i matematykowi Antemiusowi z Tralles zaprojektowanie i rozpoczęcie budowy kościoła. Sam cesarz ponoć brał czynny udział w planowaniu kościoła.
4
Za czasów Justyniana I Wielkiego Cesarstwo Bizantyńskie osiągnęło największą potęgę.
Celem Justyniana była odbudowa Imperium Romanum, cesarstwa rzymskiego z jego potęgą terytorialna i polityczną. W ciągu czterdziestu lat panowania doprowadził Bizancjum do potęgi, a jego panowanie uważa się za jeden z najważniejszych okresów w historii imperium.

Justynian wpłynął na rozwój prawa, ustanawiając podział na prawo cywilne i karne, on też zbudował jeden z najznakomitszych obiektów architektury, jakim jest Hagia Sophia.
5
Świątynia zdumiewa swoją architektoniczną formą, olbrzymim rozmachem konstrukcji.
Jeden z wysłanników kijowskiego księcia Włodzimierza I Wielkiego, po wizycie w kościele Mądrości Bożej, Hagia Sophia powiedział: "I nie widzieliśmy, czy jesteśmy na ziemi czy w niebie..."
6
Hagia Sophia łączy w sobie cechy bazyliki - podłużnej budowli założonej na planie prostokąta lub krzyża łacińskiego - i budowli centralnej - założonej na planie koła, wieloliścia lub wieloboku.
Typ bazylikowy charakterystyczny jest dla architektury chrześcijańskiej kręgu łacińskiego, a typ centralny dla kręgu greckiego chrześcijaństwa.

Centralną część kościoła stanowi przestrzeń na planie kwadratu, znajdująca się w nawie głównej i wyznaczona przez cztery potężne filary. W kwadrat wpisane jest koło będące podstawą kopuły rozpiętej nad główna przestrzenią świątyni.

Kopułę podtrzymują cztery pendentywy (rodzaj sklepienia o kształcie trójkąta sferycznego) - jest to rozwiązanie typowe dla architektury bizantyjskiej. Dzięki nim masywna kopuła o średnicy 31 metrów i wysokości od posadzki do najwyższego punktu - 55,6 metra - optycznie traci swój ciężar, staje się lekka.

Od wschodu i zachodu poniżej kopuły, do ścian nawy przylegają dwie półkopuły, wspierające kopułę centralna i przykrywające pozostała przestrzeń. Dodatkowo filary podtrzymujące kolumnę wzmocniono masywnymi przyporami.
7
Nawy boczne oddzielone są od nawy głównej kolumnami połączonymi łukiem półokrągłym.
Partie nawy głównej przykryte półkopułami zawierają cztery nisze półkoliste. Nawy boczne przykryte są sklepieniem krzyżowym, a ponad nimi znajduje się galeria zwana emporą. W górnej galerii, miejscu tradycyjnie zarezerwowanym dla cesarzowej i jej dworu, zachowało się kilka mozaik.

Nawy boczne są zacienione, w przeciwieństwie do nawy głównej, która jest monumentalna i oświetlona.
8
Justynian I Wielki nie szczędził środków na wyposażenie kościoła.
Do wystroju świątyni użyto porfirów i marmurów, które wykorzystano jako okładzinę ścian i filarów. Do wykonania kolumn zastosowano w większości zielony marmur. Wiele elementów zdobionych było złotem, srebrem, kością słoniową i błyszczącymi kamieniami.

Wnętrze kopuły pokrywała złota mozaika, a w pendentywach umieszczono wielkie postacie cherubinów.
9
W 558 roku kopuła zawaliła się podczas trzęsienia ziemi.
Została odbudowana i podwyższona, a w jej wnętrzu umieszczono krzyż, który później zastąpił wizerunek Chrystusa. Kolejne trzęsienie ziemi w 989 roku również doprowadziło do zburzenia kopuły świątyni, odbudowano ją w 991 roku.

Kościół też wielokrotnie płonął, ale za każdym razem szybko go ratowano.
10
Gdy w 1453 roku Hagia Sophia została przekształcona w meczet, dodano do jej architektury wysokie minarety i liczne mauzolea otaczające budynek.
W 1453 roku Turcy osmańscy zdobyli Konstantynopol, a sułtan Mehmed II udał się do Hagii Sophii na pierwszą piątkową modlitwę po zdobyciu miasta. Przystąpiono do przekształcenia świątyni w meczet.

Część mozaik i fresków usunięto, a resztę zamalowano. Z okresu osmańskiego pochodzi osiem drewnianych medalionów, zawieszonych u podstawy kolumny. Umieszczono na nich osiem imion: Allaha, Mahometa, czterech pierwszych kalifów: Abu Bakra, Umara, Uthmana i Alego oraz dwóch wnuków Mahometa: Hasana i Husajna.

W XVI wieku przywieziono z Miletu dwa olbrzymie naczynia marmurowe, w których prawdopodobnie przechowywano oliwę do lamp.

Najnowsze tematy

Ciekawostki o Johannie Wolfgangu von Goethe
Johann Wolfgang Goethe żył i tworzył na przełomie XVIII i XIX wieku. Był niemieckim poetą, dramatopisarzem, powieściopisarzem, naukowcem, mężem stanu, ...
Ciekawostki o palczaku madagaskarskim
Przez wielu uważany za najdziwniejsze i najbrzydsze zwierzę świata. Do 1961 roku uważany za gatunek wymarły. Występuje tylko na Madagaskarze. Tubylc ...
Ciekawostki o kasztanach
Kasztan nie jest tym samym drzewem, które powszechne jest w naszych ogrodach i parkach, choć potocznie takim mianem się go określa. Kasztan, w odróżni ...
Ciekawostki o Poczdamie
Poczdam jest stolicą Brandenburgii. Ze względu na swoją historyczną przeszłość jest miastem międzynarodowym, czego odzwierciedleniem jest także różnor ...
Ciekawostki o kuokach
Kuoki słyną ze swojego uśmiechu. Te małe torbacze zamieszkujące Australię stały się swego rodzaju światowym fenomenem. Od 2010 roku rzesze turystów po ...
Ciekawostki o Camilli Parker Bowles
Od 50 lat jej życie toczy się u boku obecnego króla Karola III. Pochodzi z dobrze sytuowanej, szlacheckiej rodziny. Ma za sobą burzliwą historię, nieu ...
Ciekawostki o Zygmuncie I Starym
Zygmunt I Stary był przedostatnim Jagiellonem na polskim tronie. Jako przedostatni z sześciu braci nie był brany pod uwagę, jako następca tronu. Okoli ...
Ciekawostki o zamku Balmoral
Zamek Balmoral jest prywatną rezydencją brytyjskiej rodziny królewskiej. Zakupiony w 1852 roku przez księcia Alberta, męża królowej Wiktorii, stał się ...