Ludzie

Ciekawostki o Zygmuncie I Starym

Znaleźliśmy 20 ciekawostek na temat Zygmunta I Starego

Król, który uniknął kuli zamachowca

Zygmunt I Stary był przedostatnim Jagiellonem na polskim tronie. Jako przedostatni z sześciu braci nie był brany pod uwagę, jako następca tronu. Okoliczności sprawiły jednak, że w wieku trzydziestu dziewięciu lat został Wielkim Księciem Litewskim i królem Polski.

Zygmunt I cieszył się wielką miłością poddanych i z racji starannego wykształcenia, uznaniem wśród intelektualistów. Wychowawcy wpoili mu wzorzec władcy idealnego, dobrego króla, przeważającego wszystkich mądrością, wielkością ducha, umiarkowaniem, nieskazitelnością i dobrocią. Taki starał się być, choć historycy nie ocenili go zbyt łaskawie, zarzucając mu wiele błędnych posunięć politycznych.

Był wielkim mecenasem sztuki, za jego rządów nastąpił w Polsce rozkwit renesansu, a jego spuścizna architektoniczna zachwyca do dziś.

1
Zygmunt I Stary żył w latach 1467-1548.
Był królem Polski i wielkim księciem litewskim, przedostatnim władcą z dynastii Jagiellonów.
2
Był synem Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki.

Urodził się 1 stycznia 1467 roku w Kozienicach, w historycznej Małopolsce, jako przedostatni z sześciu synów króla. Był jednym z trzynaściorga dzieci pary królewskiej i nie spodziewano się, że obejmie on tron po swoim ojcu. Z tego względu nie był przygotowywany do roli króla.

3
Na chrzcie otrzymał imię po swoim pradziadku ze strony matki, Zygmuncie Luksemburskim, cesarzu Świętego Cesarstwa Rzymskiego.
Kiedy zmarł Kazimierz Jagiellończyk (1492), Zygmunt był jego jedynym synem bez tytułów i ziemi. Dopiero jego najstarszy brat, Władysław II, król Czech i Węgier, nadał mu w 1499 roku księstwo głogowskie i w 1501 księstwo opawskie, a w 1504 uczynił go namiestnikiem śląskim i dolnołóżyckim.
4
Po przedwczesnej śmierci swoich braci, Jana Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka, Zygmunt został wybrany Wielkim Księciem Litewskim i królem Polski.

W 1506 roku Zygmunt udał się do Wilna, gdzie 20 października został wybrany przez litewską radę wielkoksiążęcą Wielkim Księciem Litewskim, a 8 grudnia na sejmie piotrkowskim Senat wybrał go na króla Polski.

Koronacja Zygmunta I odbyła się 24 stycznia 1507 roku w katedrze na Wawelu. Dokonał jej prymas Polski arcybiskup Andrzej Boryszewski.

 

5
Po objęciu tronu, król musiał zakończyć wieloletni, niesakramentalny związek z Katarzyną Telniczanką.

Katarzyna Telniczanka była morawską mieszczką, z którą Zygmunt miał troje dzieci: Jana - późniejszego biskupa wileńskiego i poznańskiego, Reginę - żonę Hieronima Szafrańca z Pieskowej Skały (sekretarz królewski, starosta chęciński, wolbromski i tłumacki, protektor reformacji) i Katarzynę - żonę Jerzego II, hrabiego Montfortu.

Katarzyna najprawdopodobniej zatrudniona była na dworze polskiej królowej matki, Elżbiety Rakuszanki i tam poznał ją Zygmunt. Ich związek trwał ponad dziesięć lat.

Katarzyna została oficjalnie odsunięta około 1509 roku, gdy król zaczął rozważać zawarcie małżeństwa. Nadal opiekował się nią, obdarowywał klejnotami, a nawet kupił dla niej luksusową kamienicę przy krakowskim Rynku. Zapewnił jej roczną pensję oraz doprowadził do małżeństwa ze swoim współpracownikiem, dyplomatą i działaczem gospodarczym, podskarbim Andrzejem Kościeleckim.

Swoje ostatnie lata życia Katarzyna spędziła w Wilnie u boku swojego syna Jana. Uczestniczyła w życiu dworskim, trudniła się znachorstwem i czarami. Zmarła w Wilnie, pochowano ją w 1528 roku na Kleparzu w Krakowie.

6
Król Zygmunt I był dwukrotnie żonaty.

Pierwszą żoną była Barbara Zapolya, córka węgierskiego magnata i cieszyńskiej Piastówny, którą poślubił w 1512 roku. Barbara Zapolya była pierwszą monarchinią koronowaną po 58-letniej przerwie od ostatniej koronacji Elżbiety Rakuszanki. Była też drugą po Elżbiecie z Pilczy (trzecia żona Władysława Jagiełły) polską królową, która nie pochodziła z rodu panującego i trzecią (po świętych Kindze i Jadwidze) Węgierką na krakowskim tronie, która zmarła w opinii świętości.

Była też ostatnią tak blisko spokrewnioną z Piastami królową polską. Barbara zmarła zaledwie po trzech latach panowania. Według świadectwa Decjusza, sekretarza Zygmunta Starego,  pomnikiem ku czci królowej Barbary stała się kaplica Zygmuntowska na Wawelu.

Z małżeństwa tego urodziły się dwie córki: Jadwiga i Anna.

7
Drugą żoną Zygmunta I Starego była Bona Sforza.

Barbara została szybko zapomniana, a jej miejsce zajęła starannie wykształcona, ambitna i despotyczna Bona. Król poślubił ją w 1518 roku i miał z nią sześcioro dzieci, dwóch synów, z których jeden zmarł zaraz po urodzeniu i cztery córki.

Bona wywierała wielki wpływ na życie króla, szczególnie w późniejszych latach. Jeszcze za życia Zygmunta I, w 1530 roku Bona doprowadziła do koronacji ich syna Zygmunta Augusta. Wobec takiego faktu Zygmunta I zaczęto nazywać Zygmuntem Starym w odróżnieniu od młodego Zygmunta Augusta.

8
Jako władca, Zygmunt I odznaczał się legalizmem, uznawał autorytet norm prawnych.

Sprawując rządy korzystał z rady senatorów i kompetentnych ministrów kancelarii królewskiej, urzędu podskarbińskiego czy wielkorządców krakowskich. Niechętny był systemowi parlamentarnemu i niezależności politycznej szlachty, ale szanował istniejące prawo i zwoływał coroczne sejmy.

 

9
W 1523 roku doszło do nieudanego zamachu na króla Zygmunta I.

Było to 5 maja koło godziny 20.00 w Krakowie. Król odpoczywał w wawelskiej wieży Kurza Stopka, stojąc przy oknie przyglądał się leżącemu w dole miastu. Wtedy rozległ się strzał i kula wystrzelona z rusznicy rozbiła okno i utkwiła w suficie komnaty.

Pięćdziesięciosześcioletni wówczas król zachował spokój i zimną krew, pocieszał nawet mdlejące damy. Straże otoczyły władcę w obawie przed kolejnym atakiem, a zbrojne oddziały przeszukały okolice Wawelu. Jednak sprawcy nie udało się odnaleźć.

W wyniku śledztwa ustalono, że zamachowiec musiał ukryć się obok kościoła św. Idziego, skąd mógł obserwować królewski apartament. Zamach nie był przypadkowy, bo wszyscy w Krakowie wiedzieli, że król, zanim udał się na spoczynek, spacerował po wawelskich salonach, często zatrzymując się przy oknach.

Nigdy nie ustalono tożsamości zamachowca ani jego mocodawców, nie poznano też motywu.

10
Sukcesem króla było częściowe oddłużenie skarbu.

Oddzielił on rachunkowość dotyczącą podatków publicznych od skarbu królewskiego. Wzmocnił działanie mennicy krakowskiej, starał się uporządkować przepisy dotyczące dochodów z eksploatacji żup solnych i kopalni.

Wydał też statut dla Ormian (prawo emigrantów ormiańskich żyjących we Lwowie, Łucku, Stanisławowie i in. miastach Rzeczypospolitej). Uporządkował zasady procesowe, zamierzał ujednolicić prawo w całym kraju.

Włączył Mazowsze do Polski oraz wprowadził do sejmu posłów mazowieckich sejmików ziemskich. Wydał statuty określające zasady wyboru monarchy, którymi ustanowił raz na zawsze elekcję viritim (wybór nie przestrzegający zasad sukcesji).

Najnowsze tematy

Ciekawostki o palczaku madagaskarskim
Przez wielu uważany za najdziwniejsze i najbrzydsze zwierzę świata. Do 1961 roku uważany za gatunek wymarły. Występuje tylko na Madagaskarze. Tubylc ...
Ciekawostki o Johannie Wolfgangu von Goethe
Johann Wolfgang Goethe żył i tworzył na przełomie XVIII i XIX wieku. Był niemieckim poetą, dramatopisarzem, powieściopisarzem, naukowcem, mężem stanu, ...
Ciekawostki o kasztanach
Kasztan nie jest tym samym drzewem, które powszechne jest w naszych ogrodach i parkach, choć potocznie takim mianem się go określa. Kasztan, w odróżni ...
Ciekawostki o Poczdamie
Poczdam jest stolicą Brandenburgii. Ze względu na swoją historyczną przeszłość jest miastem międzynarodowym, czego odzwierciedleniem jest także różnor ...
Ciekawostki o kuokach
Kuoki słyną ze swojego uśmiechu. Te małe torbacze zamieszkujące Australię stały się swego rodzaju światowym fenomenem. Od 2010 roku rzesze turystów po ...
Ciekawostki o Camilli Parker Bowles
Od 50 lat jej życie toczy się u boku obecnego króla Karola III. Pochodzi z dobrze sytuowanej, szlacheckiej rodziny. Ma za sobą burzliwą historię, nieu ...
Ciekawostki o Zygmuncie I Starym
Zygmunt I Stary był przedostatnim Jagiellonem na polskim tronie. Jako przedostatni z sześciu braci nie był brany pod uwagę, jako następca tronu. Okoli ...
Ciekawostki o zamku Balmoral
Zamek Balmoral jest prywatną rezydencją brytyjskiej rodziny królewskiej. Zakupiony w 1852 roku przez księcia Alberta, męża królowej Wiktorii, stał się ...

Podobne tematy