Historia

Ciekawostki o Inkach

Znaleźliśmy 31 ciekawostek na temat Inków

Tahuantinsuyu

W krótkim okresie swego rozkwitu państwo Inków było największą potęgą w tej części Ameryki Południowej.

Gdyby nie inwazja Hiszpanów oraz epidemia ospy niewykluczone, że państwo to istniało do dziś. Niestety bieg historii okazał się inny, imperium rozpadło się w ciągu kilku dekad a większość inkaskiej kultury i historii przepadło bezpowrotnie.

Do dziś nie przetrwały praktycznie żadne zapiski, z epoki prekolumbijskiej, na których można by zbudować faktyczny obraz zarówno powstałego w 1438 roku imperium jak i poprzedzającego je królestwa Cuzco.

1
Inkowie wywodzą się z pasterskich plemion zamieszkujących w XII wieku tereny wokół dzisiejszego Cuzco.
Powstało na ruinach poprzedniego imperium Tiwanaku-Wari, które zajmowało tereny dzisiejszego Peru, Boliwii i Chile w latach 500 – 1200 AD. Imperium Tiwanaku-Wari zostało zbudowane na kanwie poprzedniej (pierwszej) cywilizacji z tego regionu, Mochica powstałej w I w p.n.e.
2
Historia Inków rozpoczęła się od Królestwa Cuzco.
W początkach XIII wieku w górskich obszarach nieopodal Cuzco powstało pierwsze inkaskie państwo-miasto. Założycielem królestwa był Manco Cápac. Z biegiem lat królestwo powiększało się, czy to w wyniku wojen czy pokojowej asymilacji ludności.
3
Dynamiczny wzrost królestwa nastąpił w roku 1438, gdy ówczesny władca Pachacuti Inca Yupanqui rozpoczął ekspansję na sąsiadujące tereny.
Pachacuti zreorganizował królestwo Cuzco w nowe, zwane Tahuantinsuyu, co w języku keczua znaczy Imperium Czterech Części lub Zjednoczone Cztery Części. Na początku podbojów państwo Inków zajmowało około 40 tysięcy kilometrów kwadratowych. W szczytowym okresie urosło do 2 milionów kilometrów kwadratowych.
4
Uważa się, że Pachacuti zbudował Machu Picchu.
Nie znane jest dokładne przeznaczenie osady, mogło być zarówno letnią rezydencją władcy jak i placówką rolniczą.
5
Według inkaskiej tradycji, zwierzchnikiem armii był syn panującego władcy.
Za największego dowódcę uważa się Túpaca Inca Yupanqui, syna Pachacutiego, który w latach 1463 – 1493 powiększył imperium ojca kilkunastokrotnie.
6
Pierwszym podbojem Túpaca Inca Yupanqui było Królestwo Chimor.
Królestwo powstało około 850 roku a jego najbujniejszy rozkwit nastąpił w połowie XV wieku. Niestety złote lata nie trwały zbyt długo, gdyż w 1470 roku Chimor został podbity i wcielony w struktury państwa Inków. Historycy uważają, że Chimor był jedynym państwem, które w owych czasach było w stanie przeciwstawić się imperium inkaskiemu. Stolicą Królestwa Chimor było miasto Chan Chan zlokalizowane 4 kilometry na północny zachód od dzisiejszego Trujillo w Peru.

Królestwo Chimor słynęło z produkcji charakterystycznej barwionej na czarno ceramiki oraz najbardziej zaawansowanej technologicznie w prekolumbijskich czasach metalurgii.
7
Po podbiciu Królestwa Chimor i śmierci Pachacuteca w 1470 roku Túpaca Inca Yupanqui rozpoczął podboje terenów na południe od Cuzco.
Do 1493 roku udało mu się podbić znaczne tereny dzisiejszego Chile, zachodniej Boliwii i północno-zachodniej Argentyny.
8
Władców inkaskiego państwa nazywano Sapa Inca.
Pierwszym Sapa Inca był Manco Cápac panujący w latach 1200 – 1230 a ostatnim Túpac Amaru sprawujący swój urząd od 1571 do 1572.
9
W czasie największego rozkwitu imperium żyło w nim prawdopodobnie 10 – 14  milionów ludzi.
10
W 1529 roku w Imperium Inków rozpoczęła się wyczerpująca i krwawa wojna domowa.
Zwana jest Wojną Dwóch Braci lub Inkaską Wojną o Sukcesję. Konflikt rozgorzał pomiędzy Huáscarem i przyrodnim bratem Atahualpą, synami Huayny Capaca, ostatniego Sapa Inca, który rozszerzył granice Imperium w latach 1493 – 1525. Huayna Capac zmarł na ospę, którą na kontynent sprowadzili Hiszpanie. Pomimo, że nie miał on bezpośredniego kontaktu zaraził się ospą.

Wkrótce po tym, jak Huáscar objął tron, Atahualpa wysłał do Cuzco swoich najbardziej zaufanych kapitanów wraz z hojnymi darami ze złota, by okazać swoją lojalność wobec brata. Huáscar nie ufał jednak przyrodniemu bratu i odrzucił jego dary. Oskarżył go o bunt i wydał polecenie zgładzenia kilku z posłów a kapitanów Atahualpy odesłał przebranych za kobiety.
11
Atahualpa był zdecydowanie lepiej wyszkolonym militarnie dowódcą i dysponował lepszą armią niż jego brat.
Choć w początkowych etapach wojny Atahualpa znajdował się w niekorzystnej pozycji, a po przegranej w 1529 roku bitwie pod Chillopampa został pojmany przez brata Huáscara – Atoca, udało mu się uciec z niewoli z zorganizować kolejną, większą i jeszcze potężniejszą armię. W latach 1531 – 1532 na terenie państwa Inków rozegrało się wiele pomniejszych bitew.
12
Do kolejnej dużej bitwy pomiędzy Atahualpą a Atoc’em doszło dopiero wiosną 1532 roku pod Chimborazo.
Konfrontacja ta unaoczniła przewagę taktyczną Atahualpy nad Atoc’em. Bitwa zakończyła się zwycięstwem Atahualpy, pojmaniem Atoca i rozpoczęła w państwie Inków szeroką dyskusję nad słusznością wyboru Huáscara na władcę w 1525 roku. Pojmany Atoc został wkrótce stracony, choć sposób w jaki zginął nie jest nam dokładnie znany, pojawia się kilka relacji według których albo został oskórowany albo ścięty a jego głowa została zamieniona w pozłacany puchar, ewentualnie pozostawiono go na placu boju z wyłupionymi oczami.

Hiszpański historyk i podróżnik Pedro Sarmiento de Gamboa żyjący w XVI wieku twierdzi, że zarówno Atoc jak i jego zastępca Hango zostali oskórowani a z ich skóry wykonano bębny.  Huáscar został pojmany, po zdobyciu Cuzco wyrżnięto wszystkich jego stronników a sam były władca został prawdopodobnie utopiony. Hiszpanie twierzdzili, że stało sie to na polecenie Atahualpy, jednak w owym czasie był on więźniem Pizarro i nie był w stanie wydać takiego rozkazu. Bezpodstawny argument o poleceniu utopienia Huáscar był wykorzystywany w procesie Atahualpy, którego Hiszpanie stracili w 1533 roku.
13
Wojna domowa zakończyła się w 1532 roku zwycięstwem Atahualpy.
Nie wiadomo jakie straty poniosła strona zwycięska, po stronie Huáscara zginęło przynajmniej 100 tysięcy ludzi. Zrównano z ziemią również miasto Tumebamba, ważny ośrodek władzy w imperium. Na ruinach miasta Hiszpanie założyli miasto Cuenca, które obecnie znajduje się na terytorium Ekwadoru.
14
Zarówno wojna domowa jak i epidemia ospy, na którą Inkowie nie byli w ogóle odporni przypieczętowały los Imperium Inków.
Hiszpańscy konkwistadorzy pod dowództwem Francisco Pizarro po przybyciu do Ameryki Południowej wyruszyli na eksplorację kontynentu w kierunku południowym. Jeszcze przed wybuchem wojny domowej, w roku 1526 dotarli do granic imperium Inków. Gdy tylko odkryli tę cywilizację, zdali sobie sprawę, że wkraczają na terytorium olbrzymiego i bogatego kraju.
15
W 1529 Pizarro wrócił  do Hiszpanii i otrzymał królewską zgodę na podbój tego regionu i objęcie funkcji wicekróla.
Nowy ląd, nad którym miał roztoczyć swoją władzę został nazwany Peru. Po powrocie do Ameryki Południowej okazało się, że państwo Inków jest już bardzo osłabione wojną domową i plagą ospy (lata 30 XVI wieku), która dziesiątkowała Inków. Według szacunków, w ostatnich latach istnienia imperium populacja zmniejszyła się o 95%. Do dziś badacze zastanawiają się dlaczego europejskie choroby tak szybko rozniosły się po całym imperium. Najbardziej prawdopodobną przyczyną był doskonały system dróg, dzięki któremu transmisja groźnych wirusów na znaczne odłegłości postępowała w zatrważającym tempie.
16
Siły dowodzone przez Pizarro składały się z 168 ludzi, jednego działa i 27 koni.
Konkwistadorzy dysponowali lancami, arkebuzami, nosili stalowe zbroje i długie miecze. Przeciwstawiające im się wojska Inków korzystały  z broni wykonanej z drewna, brązu i miedzi. Ich zbroje zbudowane były z tkaniny pozyskiwanej z alpak. Żadna z inkaskiej broni nie była w stanie przebić się przez pancerze konkwistadorów. Dodatkowo ze względu na brak koni w Ameryce Południowej Inkowie nie umieli walczyć z kawalerią.

Niecały rok po zwycięstwie w wojnie domowej Atahualpa został pojmany i uwięziony przez Hiszpanów. Zaoferował im okup w postaci takiej ilości złota, która wypełni pomieszczenie w którym go przetrzymywano i dwa razy tyle złota. Hiszpanie ochoczo przyjęli okup jednak Atahualpa nie został wypuszczony na wolność i zgładzony w sierpniu 1533 roku.
17
Po podbiciu imperium przez Hiszpanów na czele Inków stanął Manco Inca Yupanqui.
Syn Atahualpy został wyznaczony na to stanowisko przez Hiszpanów. Początkowo współpraca układała się należycie, znaczna część elit była zadowolona z pojawienia się nowych przybyszów i liczyła na rozwój i rozkwit królestwa pod nowymi rządami. Jak się później okazało, poza nadmierną eksploatacją zasobów naturalnych, ludzkich i niszczeniem kultury i historii Inków, Hiszpanie nie mieli nic do zaoferowania.
18
Struktura inkaskiego państwa była ściśle zhierarchizowana.
Na czele imperium stał Sapa Inca, uważany za istotę boską. Druga osobą zaraz po władcy był główny kapłan Willaq Umu, najczęściej brat króla lub ktoś blisko z nim spokrewniony. Państwo było zbudowane na zasadzie federacji czterech regionów zwanych suyu. Regiony te były podzielone na mniejsze prowincje zwane wamani.
19
Imperium podzielone na ćwiartki (suyu).
Najbardziej zaludnionym suyu było Chinchasuyu, północno-zachodni region imperium powstały na ruinach królestwa Chimu.

Antisuyu było północno-wschodnią ćwiartką imperium, której większość znajdowała się na górzystych terenach Andów. Było jednym z mniej zaludnionych terytoriów.

Qullasuyu to południowo wschodnia ćwiartka, włączona w skład imperium przez Túpaca Inca Yupanqui po roku 1471.

Najmniejszą ćwiartką było Kuntisuyu, zlokalizowane na południowy zachód od Cuzco.

Wszystkie suyu łączyły się ze sobą w Cuzco, scalającym je w jeden państwowy organizm.
20
Qhapaq hucha – ofiary z ludzi.
Po śmierci Huayny Capaca w 1527 roku aż cztery tysiące służących, urzędników dworskich, dzieci i konkubin zostało złożonych w ofierze. Według inkaskiej tradycji ofiary z dzieci składano zawsze, gdy umierał Sapa Inca lub krainę atakowały kataklizmy i klęski głodu.
21
Edukacja Inków charakteryzowała się podziałem klasowym społeczeństwa.
Osoby z wyższych klas oraz osoby uzdolnione i dzieci władców podbitych plemion i państw były nauczane przez specjalnie do tego szkolonych uczonych nazywanych Amawtakuna. W klasach niższych obowiązek szkolenia młodych spoczywał w rękach ich przodków. Edukacja na całym terytorium Inków była społecznie dyskryminująca, nie dopuszczała zwykłych ludzi do formalnej edukacji, jaką otrzymywali członkowie rodziny królewskiej. Amawtakuna dbali jednak o to, by ludność uczyła się języka keczua, na podobnej zasadzie jak Rzymianie propagowali łacinę w całej Europie.
22
Amawtakuna są uważani za najlepiej wykształconych i najbardziej szanowanych ludzi w Imperium.
Byli wśród nich znakomici filozofowie, poeci i kapłani, którzy podtrzymywali przy życiu historie Inków, przekazywali wiedzę o własnej kulturze, historii i tradycjach. Edukacja pod skrzydłami Amawtakuna rozpoczynała się w 13 roku życia. Młodzi nowicjusze zwani w keczua yachakuq runa pobierali nauki w specjalnych domach wiedzy (yachaywasi) z zakresu kultury, języka, religii, polityk, prawodawstwa oraz kipu. Ponadto młodzi mężczyźni byli poddawani starannemu treningowi w zakresie wychowania fizycznego i technik wojskowych.
23
Wysoka śmiertelność niemowląt była sporym problemem.
W związku z tym rodzice niespecjalnie przejmowali się nowo narodzonym potomstwem. W rozwój dziecka angażowano się dopiero, gdy dożyło wieku 3 lat.
24
Małżeństwa w Imperium Inków zawierano bardzo wcześnie.
Biorąc pod uwagę, że za w pełni dojrzałego obywatela uważano już dwudziestolatków, Inkowie zawierali małżeństwa właśnie na tym etapie życia. Średni wiek inkaskiego pana młodego wynosił około 20 lat, kobiety wychodziły za mąż wcześniej, około 16 roku życia. Mężczyźni o wyższym statusie społecznym mogli mieć wiele żon natomiast mężczyznom „z ludu” pozwalano posiadać tylko jedną.
25
Mita to wymyślona przez południowoamerykańską ludność metoda świadczenia obowiązkowej pracy na rzecz państwa.
W ramach mity, każda z wiosek była zobowiązana do dostarczenia określonego odsetka populacji w celu realizacji dużych projektów. Dzięki tej metodzie w państwie Inków powstawały okazałe, nowoczesne drogi, mosty, pola uprawne, wielkie budowle miejskie i pomniki. Przybyli na te tereny Hiszpanie zaadaptowali ten system na własne potrzeby i było on przez nich stosowany w latach 1573 – 1812.
26
Kipu to logiczno-numeryczny system obowiązujący w państwie Inków.
Był to supełkowy system zapisu, w którym notowano informacje dotyczące stanu rolnictwa, populacji, logistyki i armii. Niektórzy naukowcy podejrzewają, że kipu było stosowane przy zapisie nie tylko cyfr, ale i liter. Niestety nie ma na to jednoznacznego dowodu, gdyż do dziś nie przetrwało żadne kipu z okresu poprzedzającego hiszpańskie podboje.
27
Głównym inkaskim bóstwem było Słońce.
Inkowie uważali je za stwórcę wszystkiego a swoich władców uważali za potomków Słońca.
28
Ciała zmarłych Sapa Inca podobnie jak egipskich faraonów były poddawane balsamizacji i mumifikacji.
29
Najważniejszym świętem w Imperium Inków było Inti Raymi.
Inti Raymi w języku keczua znaczyło święto słońca. Obchody odbywały się w Cuzco na Haukaypata, największym placu w mieście i rozpoczynały się z dniem 24 Czerwca. W trakcie dziewięciodniowych obchodów Inti Raymi odbywały się procesje i składano ofiary. Pierwszy raz z okazji Inti Raymi świętowano w roku 1412

Ostatnie obchody święta odbyły się w 1535 roku, w następnych latach zostały zakazane przez katolickich księży, którzy przybyli tu wraz z hiszpańskimi kolonistami.
30
Inti Raymi jest wciąż obchodzone pośród rdzennych kulturach zamieszkujących Andy.
Obrządkom towarzyszy muzyka, kolorowe stroje oraz zwyczaj dzielenia się jedzeniem.
31
W 1944 po raz pierwszy od upadku cywilizacji Inków odbył się festiwal Inti Raymi.
Szczegóły dotyczące obrządków zaczerpnięto z kronik hiszpańskiego poety Garcilaso de la Vega. Od 1944 co roku w Sacsayhuamán (2 kilometry od Cuzco) odbywają się rekonstrukcje tego święta. W procesji uczestniczą lokalni mieszkańcy. Wydarzenie to stanowi nie lada gratkę dla turystów a sam festiwal przyciąga co roku tysiące turystów.

Najnowsze tematy

Teatro Amazonas - opera w sercu amazońskiego lasu deszczowego
Teatro Amazonas to jeden z najważniejszych teatrów Brazylii i główną atrakcją miasta Manaus. Zlokalizowany  w Largo de São Sebastião, historycznym cen ...
Ciekawostki o krowach
Kiedyś wypasane były w mniejszych stadach na wiejskich łąkach, dziś najczęściej spotykamy ja w dużych farmach nastawionych na przemysłową produkcję. D ...
Ciekawostki o długoszparze
Długoszpar, zwany także żarłaczem olbrzymim, jest drugą co do wielkości znaną rybą na świecie, po rekinie wielorybim. Długość jego ciała jest imponują ...
Ciekawostki o Niemczech
Nasi zachodni sąsiedzi to kraj o burzliwej historii. Stamtąd pochodzi tradycja i kultura średniowiecznej chrześcijańskiej Europy ale i także jeden z n ...
Ciekawostki o Alfredzie Noblu
Żyjący w XIX wieku Alfred Nobel najbardziej znany jest z tego, że przekazał swoją fortunę na ustanowienie Nagrody Nobla, choć wniósł on także wielki w ...
Ciekawostki o Rzymie
Historia Rzymu trwa nieprzerwanie od 28 wieków, choć wiadomo że obszar ten był zamieszkiwany przez ludzi dużo wcześniej. Rzym jest jednym z najdłużej ...
Ciekawostki o Afryce
To właśnie z Afryki na podbój świata wyruszyli pierwsi przodkowie współczesnego człowieka. Choć w starożytności w Afryce rozwijały się i rozkwitały po ...
Ciekawostki o Kasprowym Wierchu
Kasprowy Wierch należy do najpopularniejszych tatrzańskich szczytów. Rocznie odwiedza go cztery tysiące turystów, a dzięki istniejącej od 1936 roku ko ...

Podobne tematy

Ciekawostki o Machu Picchu
To tajemnicze, piękne, pełne duchów przeszłości miasto, zbudowano w XV wieku. Nie wiadomo kim byli ludzie, którzy je zbudowali ani dlaczego? Nie było ...
Ciekawostki o Mohendżo Daro
Ponad pięć tysięcy lat temu, w dolinie Indusu na terenie dzisiejszego Pakistanu, istniała tajemnicza cywilizacja - kultura Mohendżo Daro. Była to jedn ...
Ciekawostki o Göbekli Tepe
Stanowisko archeologiczne Göbekli Tepe zmieniło sposób myślenia archeologów o początkach cywilizacji. Miejsce to uznaje się za najstarszy znany ośro ...
Ciekawostki o Sumerach
Wiemy o nich niewiele, jednak to, co udało nam się ustalić, przyprawia o zawrót głowy. Lud niewiadomego pochodzenia, który stworzył cywilizację będącą ...
Ciekawostki o Aborygenach australijskich
Są najstarszą na świecie grupą etniczną, najstarszą cywilizacją. We współczesnym świecie Aborygeni są postrzegani jako naturalna część krajobrazu Aust ...
Ciekawostki o aksolotlu meksykańskim
Są bardzo charakterystycznymi zwierzętami o nietypowych właściwościach. W naturze nigdy nie osiągają postaci dorosłej a pomimo tego są zdolne do rozro ...
Ciekawostki o gwieździe betlejemskiej
Choć powszechnie nazywana jest gwiazdą betlejemską, nie ma nic wspólnego z Betlejem ani koniunkcją Jowisza i Saturna na niebie. Jest rośliną pochodząc ...
Ciekawostki o Pablu Escobarze
Pablo Escobar był twórcą narkotykowego kartelu z Medellin, najbardziej krwawej organizacji przestępczej wszech czasów. Dzięki przemytowi kokainy stał ...