Ciekawostki o Świętokrzyskim Parku Narodowym

Siedziba dyrekcji parku mieści się w Bodzentynie, mieście położonym w Górach Świętokrzyskich, u stóp Pasma Klonowskiego, nad Psarką (dorzecze Kamiennej).

Został utworzony w 1950 roku, jako trzeci w kolejności park narodowy w powojennej Polsce.

Położony jest w centralnej części Gór Świętokrzyskich. Obejmuje pasmo Łysogór, część Pasma Klonowskiego, Doliny Wilkowskiej i Doliny Dębniańskiej i trzy eksklawy: Górę Chełmową, Las Serwis i Skarpę Zapusty - położone w pewnym oddzieleniu od głównego obszaru parku.

Kilkakrotnie ulegały wypiętrzeniu, niszczeniu i zalewaniu przez morza. Zostały wypiętrzone 500 mln lat temu w kambrze, odmłodziła je orogeneza alpejska. Z geologicznego punktu widzenia, Góry Świętokrzyskie stanowią jeden z najważniejszych obszarów w Europie, w którym na powierzchni Ziemi występują skały osadowe reprezentujące wszystkie okresy geologiczne od prekambru do czwartorzędu. Góry te porośnięte są lasami jodłowymi i bukowymi. W skład Gór Świętokrzyskich wchodzi kilkanaście równoległych pasm, m.in. najwyższe z nich, Łysogóry z najwyższym szczytem Łysicą (614 m n.p.m.) i Łysą Górą (595 m n.p.m.).

Logo parku składa się dwóch kół współśrodkowych w zielonym kolorze, obwiedzionych białym i zielonym konturem. U dołu wewnętrznego koła umieszczono rysunek niewielkiej skały i stojącego na niej jelenia w brązowym kolorze. Wnętrze koła wypełnia jasnozielony kolor. W zewnętrznym kole umieszczono napis "Świętokrzyski Park Narodowy" wielkimi literami w białym kolorze. U dołu koła - dwie skrzyżowane gałązki dębu i świerka w białym kolorze.

W 1908 roku Polskie Towarzystwo Krajoznawcze - Komisja Ochrony Zabytków Przyrody zgłosiła postulat utworzenia tu rezerwatu przyrody. Rozpoczęto w ten sposób okres starań społecznych o utworzenie na tym obszarze parku narodowego, który trwał prawie pół wieku.

Objął on kompleks lasu z naturalnym stanowiskiem modrzewia polskiego. W 1924 roku utworzono dwa kolejne rezerwaty:  rezerwat na Łysej Górze i Łysicy. W 1932 częściową ochroną objęto tereny przylegające do istniejących rezerwatów. Utworzono także rezerwat częściowy na Miejskiej Górze. Łączny obszar rezerwatów wynosił wówczas 1347,4 ha i stanowił już podwaliny pod przyszły park narodowy.

Formalnie park został ustanowiony 1 maja 1950 roku, ale zanim to się stało, powstał rezerwat "Mokry Bór" o powierzchni 38,44 ha. Z chwilą powstania parku, wszystkie istniejące dotychczas rezerwaty oraz obszar o powierzchni 26,45 ha, leżący w Dolinie Czarnej Wody (między Miejską Górą a Łysicą) nazwany "Czarny Las", stały się rezerwatami ścisłymi w granicach parku. Od 1991 roku, gdy weszła w życie ustawa o ochronie przyrody, tereny te noszą nazwę obszarów ochrony ścisłej.

Powierzchnia Parku wynosi obecnie 7626,45 ha, a w jego skład wchodzą: Pasmo Łysogórskie z najwyższymi wzniesieniami w Górach Świętokrzyskich - Łysicą i Łysą Górą, część Pasma Klonowskiego z górami: Psarską (415 m n.p.m.), Miejską (426 m n.p.m.) i Bukową (484 m n.p.m.), część Pasma Pokrzywiańskiego z Chełmową Górą (351 m n.p.m.), oraz część Doliny Wilkowskiej i Dębniańskiej.

Są to: Chełmowa Góra, Dąbrowa, Dębno, Jastrzębi Dół, Klonów, Podgórze, Święta Katarzyna, Święty Krzyż. Wyodrębniono w Parku obszary podlegające ochronie krajobrazowej, czynnej oraz ścisłej.

W Parku wydzielono pięć takich obszarów:

• "Chełmowa Góra" - utworzony w 1920 roku w celu ochrony naturalnych stanowisk modrzewia polskiego Larix polonica. Obecnie jego powierzchnia wynosi 13,2 ha. Na tym niewielkim terenie występują lasy grądowe, bory mieszane oraz buczyny
• "Łysica - Święty Krzyż" - powstał w wyniku połączenia w 2006 roku utworzonych w 1924 roku rezerwatów "Łysica" i "Święty Krzyż". Zajmuje obszar 2383,64 ha. Rosną tu lasy grądowe, bory jodłowe i buczyny. Cennym elementem tego obszaru są rozległe gołoborza
• "Czarny Las" - o powierzchni 26,5 ha, utworzony w 1954 roku. Tworzą go lasy mieszane, grądy z udziałem jodły, lipy drobnolistnej, miejscami buka lub olszy czarnej, olsy i łęgi
• "Mokry Bór" - o powierzchni 37,9 ha, utworzony w 1954 roku. Obejmuje on jedyne w Parku, niewielkie obszary bagiennego boru trzcinnikowego oraz boru bagiennego i boru świeżego. Występują tu torfowiska wysokie i przejściowe
• "Psarski Dół" - o powierzchni 451,15 ha, utworzony w 2016 roku. Utworzono go w celu zachowania wilgotnych borów świerkowo-jodłowych

Charakterystyczne dla Parku są mieszane bory jodłowe i buczyny karpackie oraz mały zespół jarzębiny świętokrzyskiej. Pospolitymi gatunkami w Parku są: buk zwyczajny, jodła, modrzewie,, sosna zwyczajna, świerk pospolity. Rzadko występuje lipa szerokolistna, wiąz szypułkowy, jesion wyniosły i cis pospolity. Krzewy reprezentowane są pospolicie przez leszczynę i trzmielinę brodawkowatą.

Autorem terminu "puszcza jodłowa" jest Stefan Żeromski, który określenie to wprowadził do literatury opiewającej przyrodę Gór Świętokrzyskich.

Drzewostany jodły w Świętokrzyskim Parku Narodowym liczą sobie od 80 do 120 lat. W lasach Chełmowej Góry, w których duży udział mają modrzewie, występuje reliktowy podgatunek modrzewia polskiego (Larix decidua ssp. polonica). Najstarsze spośród modrzewi polskich mają ponad 250 lat.

Między innymi:

• ponad 859 gatunków roślin, w tym 35 gatunków drzew
• 272 gatunków glonów
• około 450 gatunków grzybów wielkoowocnikowych
• około 340 gatunków porostów

Spośród zwierząt:

• 150 gatunków ptaków, w tym 118 gniazdujących
• 45 gatunków ssaków
• 14 gatunków płazów
• 66 gatunków ślimaków lądowych
• 187 gatunków pająków
• 6 gatunków gadów
• ponad 1500 gatunków owadów, w tym 611 gatunków motyli, 177 gatunków muchówek i 87 gatunków czerwców

Największe gołoborza znajdują się na Łysej Górze (największe - 3,84 ha) i na Łysicy.

Około 1000 lat temu Bolesław Chrobry zaprosił do Polskie swojego krewnego, węgierskiego królewicza Emeryka. Przed podrożą królewicz dostał od swego ojca relikwie Krzyża Świętego, aby chroniły go przed złymi przygodami w obcym kraju. Gdy młodzieniec dotarł do granicy, polscy rycerze odeskortowali go do Kielc, gdzie przebywał król. Na część gościa urządzono polowanie, na którym Emeryk, w leśnej gęstwinie dostrzegł wielkiego jelenia, za którym podążył. W pewnym momencie uciekający jeleń wpadł w gęste zarośla, w które zaplątało się jego okazałe poroże. Emeryk napiął łuk i już zamierzał wypuścić strzałę, gdy jeleń obrócił głowę w stronę myśliwego, a ten ujrzał między rogami jelenia otoczony blaskiem krzyż. Blask ten oślepił na moment Emeryka, a on uznał to za znak od Boga. Jeleń zniknął, a królewicz zdecydował, że w tym miejscu zbuduje klasztor, w którym złoży podarowane mu przez ojca relikwie. Od tej pory góry, które były świadkiem tych wydarzeń noszą nazwę Gór Świętokrzyskich, klasztor powstał i pozostały w nim relikwie ofiarowane przez Emeryka, zaś jeleń z krzyżem w rogach jest do dziś symbolem Świętokrzyskiego Parku Narodowego.