Geografia

Ciekawostki o Atakamie

Znaleźliśmy 16 ciekawostek na temat Atakamy

Pustynia o marsjańskim krajobrazie

Pustynia Atakama w Chile jest ogromną przestrzenią o marsjańskim krajobrazie. Jest najbardziej suchą niepolarną pustynią na świecie i drugą pod względem suchości w ogóle, a także jedyną prawdziwie gorącą pustynią i największą na świecie pustynia mglistą.

Z racji podobieństw do Marsa, jest miejscem eksperymentów do symulacji ekspedycji na tę planetę. Jest też znakomitym miejscem dla astronomów i naukowców do poznawania wszechświata dzięki ogromnym teleskopom zainstalowanym na pustyni.

Jest też miejscem atrakcyjnym turystycznie, choćby ze względu na wyjątkowe pole gejzerów.

Atakama
1
Atakama to pustynia w Ameryce Południowej.

Leży w północnej części Chile, między Kordylierą Nadbrzeżną (nadmorski łańcuch Andów, leżący w Chile) a Kordylierą Zachodnią (pasmo górskie w zachodniej Kolumbii, część Andów).

2
Jest pustynią mglistą (mgielną).

Oznacza to, że panują na niej specyficzne warunki klimatyczne. Pustynie takie występują w miejscu, gdzie brzegi kontynentu obmywa zimny prąd morski, pod wpływem którego nad pustynią powstają mgły. Są one jedynym dostarczycielem wilgoci na tym terenie, bo opady są tam sporadyczne.

Oprócz Atakamy, pustynią mgielną jest jeszcze pustynia Namib położona głównie w Namibii, w południowo-zachodniej Afryce na wybrzeżu Atlantyku.

Atakama jest największą pustynią mglistą na świecie.

3
Jest ona pustynnym płaskowyżem obejmującym pas lądu o długości 1100 kilometrów na wybrzeżu Oceanu Spokojnego.

Szerokość pustyni wynosi 100 km. Jest ona stopniowo wznoszącą się od wybrzeża Pacyfiku płaszczyzną, na której znajdują się wzniesienia o wysokości 4900 m n.p.m. (średnia wysokość to 2240 m n.p.m.). Porównuje się ją do gigantycznego podniesionego tarasu.

Środkowa części pustyni (Dolina Środkowa lub depresja pośrednia) tworzy serię basenów endoreicznych (jezioro bezodpływowe, w którym dopływ wody równoważony jest przez parowanie).

4
Najbardziej widoczną cechą Atakamy jest niemalże całkowity brak opadów.

Pustynia powszechnie znana jest jako najsuchsze miejsce na świecie, zwłaszcza okolice opuszczonego górniczego miasta Yungay (znajduje się tam Stacja Badawcza Pustyni Uniwersytetu Antofagasta).

Średnie opady na Atakamie wynoszą około 15 mm rocznie, choć w niektórych miejscach notowano od 1 do 3 mm. Są też rejony, w których nie zanotowano żadnych opadów. Istniejące dowody sugerują, że Atakama mogła pozostawać bez znaczących opadów od 1570 do 1971 roku.

Przypuszcza się, że Atakama może być najstarszą pustynią na ziemi i hipersuchości doświadczała co najmniej od środkowego miocenu, choć zdarzały się okresy zwiększonej wilgotności. W niektórych częściach Atakamy suche warunki utrzymywały się przez ostatnie 200 mln lat, od triasu.

Dowiedz się więcej ...
5
Pustynia jest piaszczysta i kamienista.

Większość pustyni składa się z kamienistego terenu, słonych jezior, piasku i lawy, która płynie w kierunku Andów.

6
Pustynia Atakama ma około 15 milionów lat.

Choć jest jednym z najbardziej suchych miejsc na świecie, została zasiedlona stosunkowo wcześnie. W oazach osiedliły się rdzenne ludy Andów: Atacameño, Aymara, Diaguitas i Chinchorros (znane głównie ze swoich zmumifikowanych dzieci pochowanych ponad 7000 lat temu). W XV wieku obszar ten stał się częścią Imperium Inków.

Pierwszym Europejczykiem, który przekroczył Atakamę był konkwistador Diego de Almagro w 1536 roku.

Po upadku Inków pustynia znalazła się pod panowaniem hiszpańskim, później przeszła w ręce Boliwii. W XIX wieku pustynia znalazła się pod kontrolą Boliwii, Chile i Peru. Wraz z odkryciem złóż saletry sodowej obszar ten stał się strefą konfliktu i doprowadził do wojny na Pacyfiku.  W jej wyniku Chile zaanektowało większość pustyni, a miasta wzdłuż wybrzeża rozwinęły się w międzynarodowe porty.

7
Około 1900 roku w oazach pustyni istniał system irygacyjny puquios.

Puquios (źródło, studnia) to starożytne systemy podziemnych akweduktów, które umożliwiają transport wody na duże odległości w gorącym i suchym klimacie bez utraty znacznej części wody w wyniku parowania. Lokalnie znane są one jako socavones (szyby) i rozsiane były po oazach Atakamy.

W XXI wieku puquios, w różnych stanach użytkowania, nadal istnieją w dolinach Azapa i Sibaya oraz w oazach La Calera, Pica.

8
Pustynia posiada największe na świecie naturalne zasoby azotanu sodu (saletry chilijskiej).

Spór graniczny o te zasoby między Boliwią a Chile doprowadził do wojny na Pacyfiku. Saletrę wydobywano na dużą skalę do wczesnych lat 40. XX wieku. Obecnie na pustyni znajduje się około 170 opuszczonych miast górniczych azotanów, z których prawie wszystkie zostały zamknięte po wynalezieniu syntetycznego azotanu w Niemczech w pierwszej dekadzie XX wieku.

Oprócz tego pustynia ma bogate złoża miedzi, złota, srebra i żelaza, a także boru, litu, azotanu sodu i soli potasu. Salar de Atacama to miejsce, w którym wydobywany jest biszofit (uwodniony minerał chlorku magnezu).

9
Pustynia Atakama jest jednym z najlepszych miejsc na świecie do prowadzenia obserwacji astronomicznych.

Jest to obszar o dużej wysokości, prawie nieistniejącym zachmurzeniu, z suchym powietrzem i brakiem zanieczyszczenia światłem i zakłóceń radiowych. Na pustyni każdego roku występuje ponad 200 bezchmurnych nocy, co umożliwia oglądanie nieba przez teleskop.

Zainstalowano tam wiele teleskopów, aby umożliwić astronomom z całego świata badanie wszechświata. W październiku 2011 roku zainstalowano tam w Obserwatorium Llano de Chajnantor teleskop radioastronomiczny, zwany Atacama Large Millimeter Array, zbudowany przez kraje europejskie, Japonię, Stany Zjednoczone, Kanadę i Chile.  W rejonie Chajnantor realizowanych jest wiele projektów radioastronomicznych już od 1999 roku, a w 2010 roku podjęto decyzję o budowie Ekstremalnie Wielkiego Teleskopu na szczycie góry Cerro Armazones. Jego uruchomienie (pierwsze światło) planowane jest na 2027 rok.

10
Ukształtowanie terenu pustyni Atakama przypomina krajobraz marsjański.

Atakama oraz Suche Doliny McMurdo (wolna od śniegu dolina na terenie Antarktydy, jedno z najbardziej suchych miejsc na Ziemi, które nie widziało deszczu od prawie dwóch milionów lat) zostały wykorzystane jako miejsca eksperymentów na Ziemi do symulacji ekspedycji na Marsa. 

Ze względu na swój nieziemski charakter, Atakama była wykorzystywana jako miejsce kręcenia scen z Marsa, m.in w serialu telewizyjnym "Space Odyssey: Voyage to the Planets".

Dowiedz się więcej ...
11
Atakama jest słabo zaludniona.

Większość miast znajduje się na wybrzeżu Pacyfiku. Jednak oazy na pustyni oraz niektóre doliny były zamieszkałe od tysiącleci i stanowiły miejsce zamieszkania najbardziej zaawansowanych społeczeństw prekolumbijskich. W tamtym okresie duży obszar równiny, znany jako Pampa del Tamarugal, był lasem, ale zapotrzebowanie na drewno opałowe, związane z wydobyciem srebra i saletry w XVIII i XIX wieku, spowodowało powszechne wylesienie.

12
Pomimo warunków, jakie panują na pustyni, Atakama wykształciła bogatą różnorodność flory.

Występuje tam ponad 500 gatunków roślin, które charakteryzują się niezwykłą zdolnością przystosowawczą do ekstremalnego środowiska. Są to najczęściej zioła i kwiaty, takie jak: tymianek, Yareta Llareta) i słona trawa (Distichlis spicata). Tam gdzie wilgotność jest wystarczająca rosną drzewa: chañar (Geoffroea decorticans), pimiento i algarrobo liściaste (Prosopis chilensis).

Rosną tam także kaktusy, sukulenty i inne rośliny suchego klimatu. W latach z wystarczającymi opadami (jak w 2015 roku), kwitnienie pustyni można oglądać od września do listopada.

13
Fauna na pustyni jest znikoma.

Na wzgórzach można spotkać pustynne osy i motyle. Niewiele jest tam gatunków gadów i płazów: ropucha Vallenar (Rhinella atacamensis), iguany, jaszczurki lawowe. Jeden gatunek, jaszczurka Fabiana (Liolaemus fabiani) jest gatunkiem endemicznym dla Salar de Atacama - największego solniska w Chile.

Przez cały rok wzdłuż wybrzeża żyją pingwiny Humboldta, gniazdując na klifach. W głębi lądu, na dużych wysokościach, solniska zamieszkiwane są przez andyjskie flamingi. Flamingi chilijskie spotykane są wzdłuż wybrzeża. Okresowo pojawiają się tam kolibry i wróble rdzawe.

Ze względu na ekstremalne warunki, spośród ssaków żyją tam jedynie: Liściouch Darwina, południowoamerykański lis szary i viscacha (krewny szynszyli). Większe ssaki, jak wikunia czy guanako, spotykane są tylko na obszarach porośniętych trawą.

Wzdłuż wybrzeża często gromadzą się południowoamerykańskie foki i lwy morskie.

14
Pustynia Atakama jest popularna wśród miłośników sportów terenowych.

Odbywają się tam różne mistrzostwa, jak Rajd Dolnej Atakama, Rajd Dolnego Chile, Rajd Patagonia-Atakama i ostatnie edycje Rajdu Dakar. Wydmy pustyni wykorzystywane są przez miłośników sandboardingu. W trwającym tydzień wyścigu pieszym zwanym Atacama Crossing zawodnicy przemierzają pustynię.

W pobliżu wulkanu Lascar na Atakamie odbywa się wydarzenie i nazwie Volcano Marathon.

15
Pustynia Atakama znajduje się w pierwszej trójce miejsc turystycznych w Chile.

Dla astronomów i naukowców zarezerwowany jest specjalnie oddany do użytku hotel ESO.

16
Atakama może poszczycić się wyjątkowym polem gejzerów.

El Tatio to pole geotermalne z wieloma gejzerami, położonymi na wysokości 4320 m n.p.m. Jest trzecim co do wielkości polem gejzerów na świecie i największym na półkuli południowej, z około 8% wszystkich gejzerów na świecie (większe są tylko pola w Yellowstone w USA i w Dolinie Gejzerów na Kamczatce). Jest ono głównym celem turystycznym w północnym Chile.

Lubisz ciekawostki?

Podobne tematy

15 ciekawostek o Ojos del Salado
15 ciekawostek o Ojos del Salado
Najwyższy wulkan na świecie
Ojos del Salado to stratowulkan należący do pasma górskiego Andów, położony na granicy Argentyny i Chile. Z wysokością 6891 m n.p.m. zajmuje pozycję n ...
18 ciekawostek o Wadi Rum
18 ciekawostek o Wadi Rum
Dolina Księżyca
Wadi Rum leży na dalekim południu Jordanii, w granicach arabskiej pustyni Hisma. Jest rezerwatem przyrody ożywionej i nieożywionej. Olbrzymi płaskowyż ...
22 ciekawostki o Saharze
22 ciekawostki o Saharze
Największa gorąca pustynia świata
Nazwa pustyni wywodzi się z języka arabskiego, gdzie słowo ṣaḥārā oznacza pustynie (rodzaj żeński w liczbie mnogiej). Przynajmniej przez kilka tysięcy ...
20 ciekawostek o Negewie
20 ciekawostek o Negewie
Pustynia skalista w Izraelu
Pustynia Negew w Izraelu to wielka pustynna wyżyna, zajmująca znaczny obszar południowej części kraju. Jest to pustynna kraina, choć nietypowa, bo kam ...
12 ciekawostek o Dolinie Śmierci
12 ciekawostek o Dolinie Śmierci
Jedno z najgorętszych miejsc na Ziemi
Dolina Śmierci to pustynny obszar położony w zachodniej części Stanów Zjednoczonych, głównie w Kalifornii, choć sięga również stanu Nevada. Jest to je ...
24 ciekawostki o pustyni Gobi
24 ciekawostki o pustyni Gobi
Największa pustynia w Azji
Jej krajobraz jest bardzo zróżnicowany, przeplatają się tutaj stepy z pustyniami i półpustyniami a znaleźć tu też można dolinę z jeziorami. Pomimo na ...
14 ciekawostek o modroarze hiacyntowej
14 ciekawostek o modroarze hiacyntowej
Anodorhynchus hyacinthinus - największa z latających papug
Niezwykle piękna, ceniona przez hodowców na całym świecie. Występuje na terenach Ameryki Południowej, w Brazylii, Paragwaju, Boliwii, ale najliczniejs ...
20 ciekawostek o śwince morskiej
20 ciekawostek o śwince morskiej
Cavia porcellus
Świnka morska (Cavia porcellus), zwana też kawią domową, to średniej wielkości gryzoń pochodzący z terenów andyjskich Ameryki Południowej. Tam skąd po ...

Najnowsze tematy

22 ciekawostki o Okapi
22 ciekawostki o Okapi
Kuzyn żyrafy
Znane było lokalnie już w starożytnym Egipcie, gdzie odnaleziono wyrzeźbiony posąg tego zwierzęcia. Okapi to bardzo ciekawe nietypowe zwierze o ciekaw ...
25 ciekawostek o Paryżu
25 ciekawostek o Paryżu
La Ville Lumière - Miasto Świateł
Paryż to miasto bardzo chętnie odwiedzane przez turystów. Zaskakuje ilością zabytków i bogatą architekturą z różnych okresów historycznych. Na spragni ...
24 ciekawostki o pingwinach
24 ciekawostki o pingwinach
Władcy lodowych krain i morskich głębin
Pingwiny to jedne z najbardziej fascynujących ptaków na świecie. Są gatunkami morskimi zamieszkującymi zimne morza półkuli południowej. Najliczniej wy ...
20 ciekawostek o Wielkim Kanionie Kolorado
20 ciekawostek o Wielkim Kanionie Kolorado
Skarb Arizony
Przełom rzeki Kolorado jest arcydziełem przyrody, przez wielu uważany za ósmy cud świata. Ikonę Stanów Zjednoczonych rocznie odwiedza ponad 5 milionów ...
25 ciekawostek o Tokio
25 ciekawostek o Tokio
Kiedyś siedziba siogunatu, później ośrodek władzy centralnej. Wielokrotnie doświadczone przez katastrofy, dziś Tokio rozkwita
Pierwsze wzmianki o osadzie zlokalizowanej w miejscu obecnego Tokio sięgają XII wieku n.e. Tokio pierwotnie było osadą rybacką o nazwie Hirakawa, Prz ...
26 ciekawostek o mrówkach
26 ciekawostek o mrówkach
Żyją na świecie od ponad 100 milionów lat i nadal mają się świetnie
Występują w praktycznie każdej szerokości geograficznej. Znane są ze swojej pracowitości i struktury organizacyjnej. Zdolne są do przenoszenia przedmi ...
17 ciekawostek o zającach
17 ciekawostek o zającach
Zwierzęta pełne gracji i zwinności
Zające od wieków fascynują ludzi swoją szybkością, zwinnością, wyjątkowymi zdolnościami adaptacyjnymi oraz znaczącą rolą w ekosystemach. Niezależnie o ...
15 ciekawostek o Egipcie
15 ciekawostek o Egipcie
Ojczyzna kalendarza, zamka do drzwi, pasty do zębów i make-upu
Od pierwszego zjednoczenia i uformowania większej państwowości minęło już ponad pięć tysięcy lat, jednak Egipt był zamieszkiwany przez różne plemiona ...

Podobne tematy