Geografia
Ciekawostki o Morzu Śródziemnym
Jedyne na świecie morze otoczone lądami trzech różnych kontynentów
Nazwa Morze Śródziemne pochodzi od łacińskiego słowa mediterraneus, co oznacza "między lądami." Jest to znakomite określenie tego akwenu, bowiem jest on jedynym na świecie morzem otoczonym lądami trzech różnych kontynentów. Leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją Morze Śródziemne jest siódmym co do wielkości morzem na świecie. Cała strefa śródziemnomorska charakteryzuje się specyficznym klimatem, roślinnością i krajobrazem ukształtowanym przez stare cywilizacje, które pozostawiły po sobie wiele zabytków, a nawet całe miasta.
1
Kilkanaście milionów lat temu na terenie dzisiejszego Morza Śródziemnego rozciągał się słony ocean. Ruchy tektoniczne na przestrzeni milionów lat powodowały zmiany układu kontynentów, a także powstawanie mórz, oceanów, jezior czy gór. W wyniku tych ruchów
Afryka połączyła się z
Azją i w ten sposób powstało pierwsze Morze Śródziemne. Po jakimś czasie zamknął się przesmyk łączący ten akwen z Oceanem Atlantyckim. Bez stałego dopływu do niego wody z oceanu, morze to wyparowało. Stało się to 6 mln lat temu.
2
Na terenie obecnego Morza Śródziemnego powstała gigantyczna słona pustynia. Była ona jednocześnie depresją o głębokości dochodzącej do 3 tys. metrów. Szacuje się, że znajdujące się na jej powierzchni sole zajmowałyby około 1 mln km3, co stanowi równowartość 6% wszystkich związków soli rozpuszczonych w oceanach.
3
Ponad 5 mln lat temu teren dzisiejszego Gibraltaru nawiedziło trzęsienie ziemi. W wyniku trzęsienia powstała czternastokilometrowa szczelina, przez którą zaczęła wlewać się na pustynną powierzchnię woda z Oceanu Atlantyckiego. Powstał w ten sposób ogromny wodospad, zwany Wodospadem Gibraltarskim. Prawdopodobnie przepływało przez niego 100 bilionów litrów wody na sekundę.
4
Napełnianie wodą Morza Śródziemnego do poziomu Oceanu Atlantyckiego trwało kilkanaście miesięcy. Tempo podwyższania się poziomu wody wynosiło około 10 m na dzień. Gdyby
Bałtyk napełniał się w takim tempie, powstałby w około dwie doby.
5
Powierzchnia Morza Śródziemnego wynosi około 2,5 mln km2.
6
Jest morzem międzykontynentalnym.
7
Zasolenie wód Morza Śródziemnego wynosi 33-39 promila. Za najbardziej zasolony zbiornik wodny uważane jest Morze Martwe, którego zasolenie wynosi 231 promili, co stanowi ponad sześciokrotnie wyższą wartość niż średnie zasolenie oceanów.
8
Średnia głębokość morza wynosi 1438 m. Największa głębokość to 5267 m - Calypso Głębokie - na Morzu Jońskim.
9
Nad Morzem Śródziemnym leży ponad 20 państw, które w większości współpracują ze sobą w ramach Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego. Jest to platforma współpracy państw członkowskich Unii Europejskiej oraz 12 państw basenu Morza Śródziemnego, zainicjowana w Barcelonie w 1995 roku.
10
Państwa basenu Morza Śródziemnego to:
- Gibraltar
- Hiszpania
- Francja
- Monako
- Włochy
- Malta
- Słowenia
- Chorwacja
- Bośnia i Hercegowina
- Czarnogóra
- Albania
- Grecja
- Cypr
- Turcja
- Syria
- Liban
- Izrael
- Egipt
- Libia
- Tunezja
- Algieria
- Maroko
11
Morze Śródziemne z Oceanem Atlantyckim łączy Cieśnina Gibraltarska. Cieśnina ta oddziela Afrykę od Europy, pomiędzy dzisiejszym Marokiem i Ceutą (posiadłością hiszpańską) a
Hiszpanią i Gibraltarem (posiadłością brytyjską). Cieśnina ma około 300 m głębokości, a jej najmniejsza szerokość wynosi 14 km.
12
Na wschodzie Cieśnina Dardanele łączy Morze Śródziemne z Morzem Marmara, następnie przez Cieśninę Bosfor z Morzem Martwym, dalej przez Kanał Sueski z Morzem Czerwonym i dalej z Oceanem Indyjskim. Cieśnina Dardanele znajduje się pomiędzy Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą i łączy Morze Egejskie z Morzem Marmara. Jej długość to 61 km, a szerokość 1,3-18,5 km. W starożytności znana była jako Hellespont.
13
Międzynarodowe Biuro Hydrograficzne w Monako dzieli Morze Śródziemne na Basen Zachodni i Basen Wschodni. Basen Zachodni obejmuje morza: Alborańskie, Balearskie, Liguryjskie i Tyrreńskie, a Basen Wschodni: Jońskie, Adriatyckie, Egejskie, Ikaryjskie.
14
Istnieją również inne obszary Morza Śródziemnego, których nie uwzględnia podział. Są to obszary także nazywane morzami, takie jak: Sycylijskie, Trackie, Mirtejskie, Kreteńskie, Cypryjskie, Lewantyńskie, Libijskie.
15
W basenie Morza Śródziemnego występuje łącznie blisko 5000 wysp. Ich wybrzeże liczy około 18 tys. km, co stanowi niemal 40% całego wybrzeża Morza Śródziemnego. Wśród wysp znajdują się zarówno te większe (Sycylia, Kreta,
Cypr,
Malta,
Korsyka,
Sardynia), jak i mniejsze (Baleary i wyspy Morza Egejskiego).
16
Kraje śródziemnomorskie tworzą region, który jest kolebką najstarszych cywilizacji i wielkich religii monoteistycznych. Region ten był miejscem powstania wielu prądów umysłowych. Stąd na cały świat rozprzestrzeniały się nowe kierunki i osiągnięcia w sztuce i technice. Stąd także wyruszały wielkie wyprawy na podbój Nowego Świata.
17
W europejskiej części regionu śródziemnomorskiego w krajobrazie wyróżniają się wzgórza oraz płaskowyże ciągnące się między niskimi pasmami górskimi. Wybrzeża są skaliste, upstrzone piaszczystymi plażami i zatokami. Występujące tam płaskowyże w większości leżą między 200 a 500 m n.p.m. Najwyżej leżący i najszerszy z nich występuje w centralnej
Hiszpanii.
18
Na terenach śródziemnomorskich za topografię terenu odpowiadają miliony lat aktywności tektonicznej i wulkanicznej.
19
Rejon Morza Śródziemnego co roku przyciąga rzeszę turystów z całego świata. Klimat tego regionu charakteryzuje się ciepłym suchym latem oraz łagodną zimą. Temperatura wody w morzu latem sięga nawet 28 stopni. Roślinność tam występująca jest wiecznie zielona. Charakterystyczną zaroślową formacją roślinną regionu jest makia.
20
Najważniejszymi portami Morza Śródziemnego są m.in.: Marsylia, Genua, Triest, Wenecja, Neapol, Kartagena, Hajfa, Bejrut, Tel Awiw-Jaffa, Barcelona, Algier, Tunis.
