Ciekawostki o Gorczańskim Parku Narodowym

Gorczański Park Narodowy
Znaleźliśmy 16 ciekawostek na temat Gorczańskiego Parku Narodowego

Kraina salamandry plamistej

Gorczyński Park Narodowy jest siedemnastym pod względem powierzchni parkiem narodowym Polski. Utworzony w 1981 roku chroni przyrodę Gorców - puszczę karpacką i roślinność alpejską. Jest jednym z najatrakcyjniejszych pod względem przyrodniczym terenów znajdujących się w województwie małopolskim.

Symbolem parku jest salamandra plamista, największy płaz ogoniasty żyjący w Polsce.

1
Gorczański Park Narodowy jest siedemnastym z dwudziestu trzech polskich parków narodowych.
Został utworzony w 1981 roku rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1980 roku.
2
Teren parku zlokalizowany jest w województwie małopolskim.
Leży w powiatach limanowskim (77,8%) i nowotarskim (22,2%); na terenie pięciu gmin: Niedźwiedź, Kamienica, Mszana Dolna, Ochotnica Dolna i Nowy Targ.

Gorczański Park Narodowy obejmuje centralne pasmo górskie Gorców.
3
Gorce są karpackim pasmem górskim leżącym w Beskidach Zachodnich (około 70 km na południe od Krakowa).
Gorce od zachodu graniczą z Beskidem Żywieckim, od północnego zachodu z Kotliną Rabczańską, następnie z Beskidem Wyspowym, od wschodu z Beskidem Sądeckim, a od południa z Kotliną Nowotarską i Pieninami.

Nazwa pasma wywodzi się od słowa "gorzeć" (palić się, płonąć) i nawiązuje do sposobu pozyskiwania polan śródleśnych metodą żarową. Nazwa ta spotykana jest już w aktach z 1254 roku. Inne źródła podają nazwę Górce, która może oznaczać niskie góry.

Gorce mają z zachodu na wschód długość w prostej linii 33 km, szerokość 15 km i łączną powierzchnię około 550 km2.

Osobliwością tych gór jest ich kształt - kształt rozłogu (w obrębie masywu grzbiety górskie rozchodzą się z najwyższego wzniesienia w różnych kierunkach). Rozłogiem jest Turbacz, najwyższy szczyt Gorców (1310 m n.p.m.), znajdujący się w centralnym punkcie pasma. Od Turbacza we wszystkich kierunkach odbiega 7 grzbietów górskich o różnej długości.
4
Na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego (poza Turbaczem i Lubaniem) znajdują się najwyższe szczyty Gorców.
Są to: Jaworzyna Kamieniecka (1288 m), Kiczora (1282 m), Kudłoń (1276 m), Czoło Turbacza (1259 m), Mostownica (1251 m), Gorc Troszacki (1235 m) i Gorc (1228 m).
5
Pasmo Gorców zbudowane jest z utworów fliszowych - piaskowców, zlepieńców, łupków.
Są to skały, które powstały z głebokomorskich osadów w kredzie i trzeciorzędzie, mniej więcej od 94 do 31 mln lat temu. W centralnej części Gorców przeważają piaskowce magurskie. Zbudowane są z nich partie grzbietowe, a także rozłóg Turbacza.

Na obrzeżach Gorczańskiego Parku Narodowego, w niższych położeniach, przeważają piaskowce i łupki ( m.in. łupki barwy czerwonej wywołane obecnością tlenków żelaza). W nich erozja wyrzeźbiła doliny, przełęcze i inne obniżenia. Występują tam także okna tektoniczne.

Do osobliwości rzeźby gorczańskiej zaliczane są mury i wychodnie skalne występujące pojedynczo lub grupowo. U ich podnóży zalegają rozwaliska skalne. W obrębie osuwisk częste są jaskinie, z których największą w Parku jest "Zbójecka Jama" opodal polany Jaworzyna Kamienicka.
6
W Gorcach dobrze rozwinięta jest sieć źródeł i cieków wodnych.
Potoki biorące początek w północnej i zachodniej części pasma znajdują się w dorzeczu Raby (31%) i dorzeczu Dunajca (69%). Do najdłuższych w Gorczańskim Parku Narodowym i najciekawszych pod względem przyrodniczym należą: rzeka Kamienica (zwana w górnym biegu Kamienickim Potokiem) - 10,5 km, potok Olszowy (4, 80 km) i potok Łopuszna (3,30 km), a w całych Gorcach: Kamienica, Ochotnica, Porębianka. 

Osobliwością hydrologiczną Gorców są małe stawki, które powstały w niszach osuwisk (Miazgowa Młaka, Morskie Oko). Nieco większym, powszechnie znanym jest Pucułowski Stawek znajdujący się nieopodal granicy Parku.
7
Gorczański Park Narodowy zajmuje obecnie 7 029, 85 ha - pod względem powierzchni jest na 17 miejscu spośród polskich parków narodowych.
Ponad 97% obszaru GPN stanowi zwarty kompleks, obejmujący najwyższe położenia Gorców. Pozostały odsetek tworzy 15 enklaw, z których największe to uroczyska: Jasionów, Pod Gorcem, Las Kędzierski i Dwór w Porębie Wielkiej.

Od 1997 roku Park otoczony jest otuliną o powierzchni 16 647 ha, w której obowiązują zasady ochrony środowiska zabezpieczające Park przed zagrożeniami wynikającymi z działalności człowieka. Największa część otuliny znajduje się w granicach gminy Nowy Targ.
8
W GPN wyróżniono trzy kategorie ochrony: ścisłą, czynną i krajobrazową.
Ochroną ścisłą objęto 3 611,07 ha najlepiej zachowanych lasów i borów oraz niektóre polany. Jej celem jest utrzymanie naturalnych procesów przyrodniczych poprzez całkowite zaniechanie ingerencji człowieka.

Ochroną czynną objęto 2 882,51 ha, w której  wyróżniono trzy podkategorie: ochronę czynną zachowawczą, stabilizującą i renaturalizacyjną. Ochrona krajobrazowa zajmuje powierzchnię 536,27 ha.

Z uwagi na występowanie rzadkich w skali europejskiej gatunków ptaków: głuszca, dzięcioła białogrzbietego, sóweczki i puszczyka uralskiego, Gorczański Park Narodowy został włączony  do sieci Natura 2000 jako Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków - "Gorce". Teren Parku i jego otoczenie wchodzi w skład Specjalnych Obszarów Ochrony Siedlisk o nazwie "Ostoja Gorczańska".
9
Gorczański Park Narodowy został utworzony w celu ochrony walorów przyrodniczych obszaru Gorców.
Celem tej ochrony jest zachowanie pozostałości puszczy karpackiej, którą tworzą zróżnicowane wiekowo lasy o naturalnym, a nawet niekiedy pierwotnym charakterze. Lasy te reprezentują prawie wszystkie leśne fitocenozy górskie jakie wykształciły się w Beskidach - lasy zajmują 95% powierzchni Parku.

Park chroni również polany reglowe, które mają szczególne znaczenie dla zachowania różnorodności szaty roślinnej terenów otwartych, a także zwierząt z nimi związanych - na polanach tych ma swoje stanowisko 30% z około 850 gatunków roślin naczyniowych występujących w Parku, w tym wiele zagrożonych i rzadkich w skali polskich Karpat.


GPN chroni gorczańską florę i grzyby, a szczególnie gatunki alpejskie, subalpejskie, rzadkie i chronione.
10
Celem GPN jest także ochrona świata zwierząt, zwłaszcza gatunków typowych dla fauny beskidzkiej.
Obszar Parku jest ostoją gatunków górskich, borealnych i puszczańskich, m.in. wilka, rysia oraz licznej populacji jelenia karpackiego.

W lasach Parku gniazduje ponad 100 gatunków ptaków, wśród nich tak rzadki, jak puchacz, głuszec i dzięcioł trójpalczasty.