Ludzie

Ciekawostki o Stanisławie Auguście Poniatowskim

Znaleźliśmy 33 ciekawostki na temat Stanisława Augusta Poniatowskiego

Ostatni król Polski

Stanisław August Poniatowski, po ośmiu stuleciach panowania królów na ziemiach polskich, zakończył istnienie monarchii w Rzeczpospolitej.

Okres jego panowania budzi wiele kontrowersji. Z jednej strony docenia się jego działania na rzecz oświecenia kraju w drugiej połowie XVIII wieku, z drugiej obarcza odpowiedzialnością za upadek państwa polskiego.

Z całą pewnością był jednym z najbardziej wykształconych władców epoki, dla którego rozwój kulturalny był niezmiernie istotny, ale nasz kraj wówczas potrzebował zręcznego polityka, którym Stanisław August Poniatowski nigdy nie był.

1
Stanisław August Poniatowski był królem Polski w latach 1764-1795.
Był ostatnim monarchą Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
2
Urodził się 17 stycznia 1732 roku w Wołczynie, wsi w obwodzie brzeskim, w południowo-zachodniej Białorusi (do 1945 roku terytorium Polski).
Był jednym z ośmiorga dzieci i czwartym synem księżnej Konstancji Czartoryskiej i hrabiego Stanisława Poniatowskiego herbu Ciołek, kasztelana krakowskiego.
3
Posiadał siedmioro rodzeństwa.

Jego starszymi braćmi byli: Kazimierz - podkomorzy nadworny koronny, Franciszek - kanonik katedry wawelskiej (cierpiał na padaczkę) i Aleksander - oficer, który zginął w Nadrenii-Palatynacie w czasie wojny o sukcesję austriacką. Jego młodszymi braćmi byli: Andrzej - feldmarszałek austriacki i Michał Jerzy - prymas Polski.
Posiadał też dwie starsze, zamężne siostry: Ludwikę Zamoyską i Izabellę Branicką.

4
Był prawnukiem poety, dworzanina Jana Andrzeja Morsztyna.

Poprzez prababkę Katarzynę Gordon, damę dworu królowej Marii Ludwiki Gonzagi, spokrewniony był z rodem Stuartów i tym samym związany z czołowymi rodami Szkocji, Hiszpanii i Francji.

5
Od 1733 roku przebywał z rodzicami w Gdańsku, skąd został porwany na polecenie wojewody kijowskiego, regimentarza Józefa Potockiego i wywieziony do Kamieńca Podolskiego.

Był to odwet za poparcie przez ojca króla Augusta III. Przez kilka miesięcy przetrzymywany był w Kamieńcu Podolskim pod strażą Wacława Rzewuskiego.

Do rodziców odwieziono go prawdopodobnie w 1735 roku i prze cztery następne lata przebywał z nimi w Gdańsku.

6
Początkowo edukacją przyszłego króla zajmowała się matka, później zatrudniono różnych prywatnych nauczycieli.

Uczył go m.in. historyk Gotfryd Lengnich, który był osobistym preceptorem (nauczyciel specjalista pracy dydaktyczno- oświatowej) dzieci z rodziny Poniatowskich.

Z Gdańska rodzina Poniatowskich przeniosła się do Warszawy i tam Stanisław August kształcił się w kolegium teatynów (Konwikt Teatynów w Warszawie - konwikt - forma internatu - księży teatynów przy ul. Długiej, istniejący do 1939 r.), gdzie uczył go m.in. Antonio Portalupi.

W trakcie nauki w tym kolegium Stanisław August dwukrotnie wystąpił jako aktor na szkolnej scenie.

7
W 1744 roku lekcji logiki i matematyki udzielał przyszłemu królowi poseł rosyjski w Rzeczypospolitej - Herman Karl von Keyserling, były profesor Uniwersytetu w Królewcu.
Kontynuował on nauczanie Stanisława Augusta również po ponownym przyjeździe do Warszawy w 1749 roku. Stwierdził też, że uczeń poczynił wielkie postępy w nauce pod kierunkiem innego nauczyciela.
Uczył się też architektury i inżynierii pod kierunkiem austriackiego oficera Jana Łukasza Touxa de Salverte. Posiadał też wybranego przez rodziców spowiednika - misjonarza Piotra Śliwickiego.
8
Stanisław August miał w młodości niewielu przyjaciół, rozwinął wielkie zamiłowanie do książek - trwało ono przez całe życie.

Jako dwunastolatek przeszedł załamanie nerwowe, prawdopodobnie pod wpływem wpajanej mu przez matkę metafizyki. Był dzieckiem melancholijnym, skłonnym do autorefleksji. 

Znał wiele języków obcych.

    Dowiedz się więcej...
9
W swoją pierwszą zagraniczną podróż wyruszył na życzenie ojca w 1748 roku.

Ojciec chciał, aby zdobył doświadczenie wojskowe, dlatego wyruszył  wraz z wojskiem rosyjskim niosącym pomoc wojskom Marii Teresy podczas wojny o sukcesję austriacką nad Ren, zakończoną traktatem w Aix-la-Chapelle w 1748 r. 

    Dowiedz się więcej...
10
W 1749 roku Poniatowski został praktykantem u swojego wuja Michała Fryderyka Czartoryskiego, ówczesnego podkanclerza Litwy.

Praktykował początkowo w Warszawie, później w Wołczynie. Tam zetknął się z mechanizmem polityki familii. W swoich pamiętnikach wspominał ten okres jako jałowy, a nauki wuja za niewiele warte.

11
Wiosną 1750 roku wyjechał do Berlina gdzie poznał pewnego dyplomatę, który przyczynił się do demoralizacji przyszłego króla.

Berlin odwiedził w celach leczniczych, gdzie znajdował się pod opieką znamienitego lekarza  J. Lieberkühna. Sam Berlin nie przypadł mu do gustu, poznał tam jednak angielskiego dyplomatę Charlesa Hunbury Williamsa, który widząc drzemiący w Poniatowskim potencjał, postanowił zostać jego opiekunem i mentorem. Niektórzy uważali, że był on głównym demoralizatorem przyszłego króla.

12
Trafił do francuskiego więzienia.

Do Francji dotarł w drugiej połowie 1753 roku w towarzystwie Williamsa. Tam poznał elitę intelektualną Paryża, która spotykała się w salonie towarzyskim prowadzonym przez znajomą jego ojca - Marie Thérèse Rodet Geoffrin.

Choć powierzchowność francuskich elit  zdecydowanie mu się nie podobała i bardziej przypadły mu do gustu Anglicy, nie omieszkał "pokorzystać z życia" w stolicy Francji.

Wplątał się w kłopoty finansowe i z tego powodu trafił do więzienia. W proces wyciągnięcia go stamtąd zostali zaangażowani francuscy znajomi jego ojca.

13
Stanisław August popierał Familię Czartoryskich, był z nimi związany politycznie i z poparcia Familii objął urząd stolnika litewskiego.

Dzięki staraniom Familii wyjechał do Petersburga jako prywatny sekretarz brytyjskiego ambasadora Charlesa Hanbury Williamsa. W czasie tego pobytu poznał żonę następcy tronu carskiego Katarzynę, przyszłą cesarzową Rosji. W grudniu tego samego roku nawiązał z nią romans, a Katarzyna już wtedy obiecała mu wsparcie w uzyskaniu polskiej korony. 

    Dowiedz się więcej...
14
W sierpniu 1762 roku zmarł ojciec Stanisława Augusta, a on odziedziczył spadek wynoszący około 4 mln złotych.

Gdy w Petersburgu doszło do przewrotu, w wyniku którego zginął car Piotr III, a Katarzyna została wyniesiona do władzy jako Katarzyna II, natychmiast rozpoczęła ona starania o wyniesienie na tron polski Poniatowskiego.

Zapewniała go o swojej protekcji ale zabraniała mu przyjazdu do Rosji. Poniatowski był tak zakochany, że był gotów zrzec się korony, aby być blisko ukochanej. Ewentualne małżeństwo Stanisława Augusta i Katarzyny II, a więc połączenie dwóch państw, budziło niepokój Imperium Osmańskiego.

15
Został wybrany królem Polski 7 września 1764 roku.

Przed objęciem przez niego korony, w kraju dużą rolę odgrywały wielkie stronnictwa magnackie. Duże znaczenie miało również zdanie mocarstw ościennych: Austrii, Prus oraz Rosji. 

    Dowiedz się więcej...
16
Koronacja Poniatowskiego odbyła się 25 listopada 1764 roku w kolegiacie św. Jana w Warszawie.

Koronacji dokonał arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski Władysław Łubieński. Król na uroczystości wystąpił w XVI- wiecznym stroju hiszpańskim, a nie w stroju polskim. Jeszcze przed koronacją Stanisław August ogłosił pacta conventa, zobowiązując się, m.in. do poślubienia katoliczki.

17
Z uznaniem nowego władcy Rzeczypospolitej zwlekały: Francja, Austria, dwory burbońskie i Imperium Osmańskie, które uznawały Poniatowskiego za reprezentanta interesów Rosji i narzędzie Katarzyny II.
Wspólne wystąpienie dyplomacji rosyjskiej i pruskiej skłoniło ostatecznie te państwa do uznania Poniatowskiego. W 1764 roku został on odznaczony rosyjskim Orderem św. Aleksandra Newskiego.
18
Sprawowanie władzy królewskiej przez Poniatowskiego było ograniczone przez mocarstwo rosyjskie, które dawało mu odczuć, że jest on jedynie wykonawcą woli Rosji i nie może czuć się w pełni niezależnym królem elekcyjnym.
Dzięki wsparciu ze strony Rosji, Królestwo Prus zrezygnowało z pobierania cła za towary spławiane z i do Gdańska, Polska jednak straciła źródło finansowania.
19
Król Stanisław August Poniatowski, mimo potężnego uzależnienia od Rosji, dokonał jednak w kraju wielu znaczących działań.

Podejmował próby reformowania kraju. Zmienił obyczaj odbywania Rad Senatu, zwołując je dwa razy w tygodniu na obrady przy drzwiach zamkniętych. Powołał namiastkę rządu, tzw. konfederację króla z ministrami. Rozpoczął tworzenie kancelarii królewskiej, tzw. Gabinetu. Podjął próbę utworzenia stałej polskiej służby dyplomatycznej. Nosił się z zamiarem utworzenia synodu katolickiego w Rzeczypospolitej, niezależnego od Stolicy Apostolskiej.

20
Chcąc wzmocnić system obronny państwa, powołał 15 marca 1765 roku Szkołę Rycerską, jako elitarną uczelnię wojskową kształcącą przyszłe kadry dla armii Rzeczypospolitej.
Sam został szefem Korpusu Kadetów tej szkoły, a na jej utrzymanie przeznaczył dochody z dóbr królewskich. Szkoła w ciągu roku kształciła 200 kadetów. Na użytek Szkoły Rycerskiej oddał swój Pałac Kazimierzowski w Warszawie.
21
Podjął próbę wzmocnienia miast, powołując we wszystkich województwach Komisje Dobrego Porządku.
Uporządkowały one prawa własności na terenach miejskich. Zlikwidowały też wiele jurydyk magnackich, usprawniły zbieranie podatków miejskich, dzięki czemu miasta zyskały nowe fundusze.
22
Rozpoczął reformę monetarną.

Powołana przez króla komisja mennicza zajęła się projektem wprowadzenia nowych stóp monetarnych. Otwarto zamknięte od trzech pokoleń mennice. 

    Dowiedz się więcej...
23
W 1765 roku król wraz z Ignacym Krasickim i Franciszkiem Bohomolcem założył czasopismo "Monitor".
Pisano w nim m.in. o problemach chłopskich, o potrzebie poprawy ich doli i o tolerancji religijnej.
24
Na wniosek króla w 1773 roku została powołana Komisja Edukacji Narodowej.

Pełna nazwa instytucji brzmiała: Komisja nad Edukacją Młodzi Szlacheckiej Dozór Mająca.

Była to pierwsza w Polsce i w całej Europie władza oświatowa o charakterze współczesnego ministerstwa oświaty publicznej. KEN była centralnym organem władzy oświatowej podległym wyłącznie królowi i Sejmowi.

25
Od wstąpienia na tron Stanisław August podejmował starania w celu wzmocnienia polskiej kultury.

W 1765 roku założył w Warszawie Teatr Narodowy.

Od około 1770 roku organizował "obiady czwartkowe", spotkania intelektualistów polskich, na wzór paryskich salonów literackich. Organizowane były co tydzień i trwały 3 do 4 godzin. Przeważnie odbywały się na Zamku Królewskim (wg. tradycji w Sali Rady), latem w Łazienkach. Nieoficjalny organem prasowym obiadów był tygodnik "Zabawy Przyjemne i Pożyteczne". Sygnałem kończącym obiady czwartkowe były śliwki, które na srebrnej tacy przynosił biesiadnikom służący.


Król założył też zespół pałacowo-ogrodowy w Łazienkach.Pieczę nad królewskimi zbiorami sztuki powierzono malarzowi Marcello Bacciarellemu.


Z polecenia króla zbudowano też przy zamku w Warszawie nowy gmach biblioteki królewskiej, której zbiory szacowano wówczas nawet na 20 tys. woluminów.

26
Król mimo wielu trudności, ograniczenia władzy, zabiegał o poprawę sytuacji gospodarczej kraju.
W czasie jego panowania powstało wiele manufaktur sukienniczych i włókienniczych, młynów, cegielni, hut szkła, garbarni, browarów, fabryk mebli i broni.
27
Głównym czynnikiem ograniczającym działania króla były pieniądze, których ciągle brakowało w królewskiej kasie.

W tej kwestii nie mógł on znaleźć też porozumienia ze swym bratankiem, księciem Józefem Poniatowskim, który często zarzucał królowi, że powinien więcej inwestować w armię. Tymczasem Stanisław August przez swoje długi był jeszcze bardziej zależny od Rosji.

28
Jednym z największych osiągnięć króla było zwołanie Sejmu Czteroletniego oraz uchwalenie 3 maja 1791 roku pierwszej w Europie konstytucji, która znosiła liberum veto i wolną elekcję oraz wprowadzała reformy polityczne.
W odpowiedzi na to do Rzeczypospolitej wkroczyła armia rosyjska, a szlachta w obronie swoich swobód zawiązała konfederację w Targowicy. Przystąpił do niej również król, licząc na zachowanie części zmian wprowadzonych przez konstytucję.
29
W 1794 roku w obronie niepodległości Rzeczpospolitej wybuchło Powstanie Kościuszkowskie.

Stanisław August poparł ten zryw, ale nie wierzył w jego powodzenie. Po klęsce pod Maciejowicami, w której ranny Tadeusz Kościuszko trafił do rosyjskiej niewoli los powstania był przesądzony.

Tuż po jego upadku, w 1795 roku nastąpił III rozbiór Polski. Po klęsce Powstania Kościuszkowskiego król opuścił Warszawę. W asyście dragonów rosyjskich udał się do Grodna, gdzie nadzór nad nim sprawował jeden z rosyjskich generałów.

30
Król abdykował 25 listopada 1795 roku.

Otrzymał od carycy stałą pensję, a po jej śmierci mógł zamieszkać w Pałacu Marmurowym w Petersburgu.

31
Stanisław August Poniatowski nigdy się nie ożenił.

W 1766 roku Czartoryscy próbowali związać Rzeczpospolitą z Austrią poprzez małżeństwo króla z arcyksiężniczką austriacką. Niestety Rosjanie mieli inne plany.

    Dowiedz się więcej...
32
Przez sypialnię króla przewinęło się wiele kochanek, a nawet kilka w tym samym czasie.

Pierwszą miłością Poniatowskiego była jego kuzynka Elżbieta Izabela z Czartoryskich Lubomirska, córka brata matki. Przeszkodą w związku młodych nie było bliskie pokrewieństwo, a zbyt mały prestiż i fortuna Poniatowskich w porównaniu z Czartoryskimi. Elżbietę wydano za mąż za marszałka wielkiego koronnego Stanisława Lubomirskiego, bodajże najbogatszego człowieka w kraju.

Wiele lat później połączył ich jednak romans. Jednocześnie król romansował z jej bratową - Izabelą z Flemingów Czartoryską.


Kolejną miłością była Katarzyna II Wielka, którą Poniatowski określał mianem "pani moich losów". Związek ten zaowocował pojawieniem się na świecie ich córki Anny, która jednak zmarła w niemowlęctwie.

    Dowiedz się więcej...
33
Stanisław August Poniatowski zmarł 12 lutego 1798 roku w Petersburgu. Miał 66 lat.

Zmarł prawdopodobnie na udar mózgu. Spoczął w tamtejszym kościele św. Katarzyny.

    Dowiedz się więcej...

Najnowsze tematy

Ciekawostki o Elbrusie
Elbrus jest starym stratowulkanem o niemal symetrycznej budowie. Uznaje się go za uśpiony, gdyż od około dwóch tysięcy lat nie odnotowano jego erupcji ...
Ciekawostki o Cotopaxi
Cotopaxi to jeden z najwyższych czynnych wulkanów. Jest stratowulkanem o niemalże idealnym stożku, który dla rdzennej andyjskiej ludności był zawsze p ...
Ciekawostki o Atakamie
Pustynia Atakama w Chile jest ogromną przestrzenią o marsjańskim krajobrazie. Jest najbardziej suchą niepolarną pustynią na świecie i drugą pod względ ...
Ciekawostki o Montanie
Mottem tego jednego z największych stanów jest "złoto i srebro", ale w przypadku Montany znaczy to znacznie więcej. Oprócz bogatych złóż  mineralnych, ...
Ciekawostki o Marku Grechucie
Marek Grechuta był jedną z największych indywidualności. Był prawdziwym artystą o wielu talentach: piosenkarza, poety, kompozytora, malarza, architekt ...
Ciekawostki o Saharze
Nazwa pustyni wywodzi się z języka arabskiego, gdzie słowo ṣaḥārā oznacza pustynie (rodzaj żeński w liczbie mnogiej). Przynajmniej przez kilka tysięcy ...
Ciekawostki o grzybach
Grzyby występują na całym świecie i rosną w szerokim zakresie siedlisk. Można je spotkać w ekstremalnych środowiskach, takich jak pustynie lub obszary ...
Ciekawostki o oryksie arabskim
Piękne białe antylopy o szlachetnej głowie i pięknych oczach z długimi lekko zakrzywionymi rogami. Znakomicie przystosowane do życia na pustyni w wyso ...

Podobne tematy

Ciekawostki o Stefanie Batorym
Książę Siedmiogrodu Stefan Batory, po ucieczce z Rzeczpospolitej Henryka Walezego, stał się niespodziewanie najsilniejszym pretendentem do tronu pols ...
Ciekawostki o Janie III Sobieskim
Jan III Sobieski był królem Polski przez dwadzieścia dwa lata. Był osobą bardzo dobrze wykształconą, posługującą się kilkoma językami obcymi, dla któr ...
Ciekawostki o Michale Korybucie Wiśniowieckim
Michał Korybut Wiśniowiecki był władcą Polski stosunkowo krótko, bo zaledwie cztery lata. Był królem elekcyjnym, którego obecność na tronie nie w smak ...
Ciekawostki o Władysławie I Łokietku
Władysław długo musiał starać się o objęcie władzy nad Polską, co było jego życiowym celem. Z praktycznie każdej strony jego rządom zagrażały wpływy i ...
Ciekawostki o Mieszku II Lambercie
Mieszko II Lambert nie rządził Polską zbyt długo. Zastał kraj skłócony z sąsiadami i narażony na ataki. Niebezpieczeństwo groziło mu także ze strony b ...
Ciekawostki o Kazimierzu I Odnowicielu
Nigdy nie został koronowany, gdyż nie sprzyjały temu warunki polityczne. Przyszło mu rządzić Polską podzieloną i złupioną, którą musiał scalać kawałek ...
Ciekawostki o Bolesławie II Szczodrym
Bolesław II Szczodry znany również jako Śmiały był bardzo utalentowanym władcą o dużych ambicjach. Chętnie brał udział w interwencjach wojskowych i po ...
Ciekawostki o Mieszku III Starym
Mieszko III stary był władcą, którego rządy ciężko jest jednoznacznie ocenić. Przez jednych uważany był za przebiegłego, chciwego tyrana który chciał ...

Powiązane artykuły